Ένα αιγυπτιακό αγαλματίδιο πιθήκου, ένα χρυσό λιοντάρι από λαβή αρχαίου αγγείου, ένας σκύλος-αστροναύτης σε έναν σύγχρονο πίνακα ζωγραφικής. Για χρόνια, χιλιάδες σπάνια αντικείμενα που βρίσκονται διασκορπισμένα στις ψηφιακές συλλογές της χώρας παρέμεναν σχεδόν "αόρατα", καθώς δεν διέθεταν τις κατάλληλες ψηφιακές ετικέτες (μεταδεδομένα) για να εντοπιστούν από μια απλή αναζήτηση. Σήμερα, όλα αυτά τα τεκμήρια αποκτούν ξανά φως και ταυτότητα, χάρη στη συστηματική δουλειά μιας πολύ ιδιαίτερης ομάδας εκπαιδευμένων επισημειωτών ή annotators.
Αυτή την αθέατη αλλά καθοριστική διαδικασία προσθήκης πληροφοριών ανέλαβαν άτομα με αναπηρία που συνεργάστηκαν με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ), στο πλαίσιο του καινοτόμου έργου "ΑμεΑ Πρωτοπόροι στην Τεχνητή Νοημοσύνη", που σχεδίασε και υλοποιεί η ΑΜΚΕ Science for You (SciFY).
Ψηφιακές ετικέτες σε περισσότερα από 2.600 τεκμήρια
Με τη βοήθεια των επισημειωτών, περισσότερα από 2.600 πολιτιστικά τεκμήρια, ανάμεσά τους πίνακες ζωγραφικής, ιστορικές φωτογραφίες, αφίσες, αρχαιολογικά ευρήματα, εικονογραφήσεις και συλλεκτικά γραμματόσημα, από 20 επιλεγμένες συλλογές απέκτησαν τις κατάλληλες θεματικές ετικέτες. Η συνεργασία του ΕΚΤ με τη SciFY επικεντρώθηκε στην αναγνώριση και καταγραφή τεκμηρίων που απεικονίζουν ζώα.
Άμεσο αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας είναι η νέα ψηφιακή θεματική έκθεση του SearchCulture.gr με τίτλο "Ο κόσμος των ζώων". Η έκθεση αναδεικνύει τη διαχρονική παρουσία του ζωικού βασιλείου στην τέχνη, παρουσιάζοντας έργα όπου τα ζώα άλλοτε λατρεύονται και άλλοτε λειτουργούν ως σύμβολα υπαρξιακών αναζητήσεων. Στην πράξη, οι επισημειωτές λειτούργησαν ως οι "αόρατοι" ψηφιακοί επιμελητές αυτής της μοναδικής συλλογής.
Σημειώνεται ότι το SearchCulture.gr, η ανοικτή δημόσια πύλη του Εθνικού Συσσωρευτή Πολιτιστικού Περιεχομένου που λειτουργεί από το ΕΚΤ, συμπληρώνει 10 χρόνια παρουσίας, παρέχοντας κεντρική πρόσβαση σε περισσότερα από 1 εκατομμύριο τεκμήρια από 121 φορείς σε όλη την Ελλάδα, ενώ αποτελεί και τον διαπιστευμένο εθνικό συσσωρευτή για την ευρωπαϊκή πλατφόρμα Europeana.
Συμπερίληψη στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Η διαδικασία του data annotation -δηλαδή η ανθρώπινη παρέμβαση για την τοποθέτηση ετικετών σε δεδομένα όπως εικόνες, κείμενα και ήχους- αποτελεί τη ραχοκοκαλιά πάνω στην οποία εκπαιδεύονται τα σύγχρονα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης. Το πρόγραμμα "ΑμεΑ Πρωτοπόροι στην Τεχνητή Νοημοσύνη" αποδεικνύει έμπρακτα ότι, με τα κατάλληλα εργαλεία και την απαιτούμενη εκπαίδευση, τα άτομα με αναπηρία μπορούν να πρωταγωνιστήσουν σε τομείς τεχνολογίας αιχμής.
Στις δύο πρώτες φάσεις της πρωτοβουλίας εκπαιδεύτηκαν 39 άτομα με αναπηρία και 20 επαγγελματίες ψυχικής υγείας, πραγματοποιώντας πάνω από 1.500 ώρες εποπτευόμενης εργασίας. Η φετινή, τρίτη χρονιά σηματοδοτεί το πέρασμα στην ανεξάρτητη επαγγελματική αποκατάσταση, με 12 άτομα να έχουν ήδη καταγράψει περισσότερες από 2.000 ώρες αμειβόμενης εργασίας σε πραγματικά projects Τεχνητής Νοημοσύνης.
"Θέλαμε άτομα με αναπηρία να βρουν δουλειά σε έναν χώρο που εξελίσσεται ταχύτατα. Παράλληλα, διαπιστώσαμε ότι βοηθούν στην ανάπτυξη πιο συμπεριληπτικών συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης", επισημαίνει ο Βασίλης Γιαννακόπουλος, συνιδρυτής της SciFY, αναδεικνύοντας τον ουσιαστικό εκδημοκρατισμό των νέων τεχνολογιών.
Διεθνής αναγνώριση από την UNESCO
Η επόμενη φάση του προγράμματος περιλαμβάνει τη δημιουργία μιας ανοιχτής ψηφιακής πλατφόρμας διαχείρισης επισημειώσεων (annotation management), η οποία θα διευκολύνει εταιρείες και ερευνητικά κέντρα να συνεργάζονται με συμπεριληπτικές ομάδες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το πρόγραμμα της SciFY, το οποίο υλοποιείται με την υποστήριξη της METLEN και του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών, έχει λάβει μια σπουδαία διεθνή διάκριση: επιλέχθηκε από το IRCAI της UNESCO ως ένα από τα 100 κορυφαία έργα Τεχνητής Νοημοσύνης παγκοσμίως για την ενίσχυση των 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.