Όταν το 2020, η Miuccia Prada και ο Raf Simons έκαναν το ντεμπούτο τους ως συν-δημιουργοί στην καλλιτεχνική διεύθυνση του οίκου Prada, με τη συλλογή Άνοιξη - Καλοκαίρι 2021, έγραφα για το πόσο απασχόλησε τους σχεδιαστές η ιδέα της "στολής". Οι ίδιοι είχαν αποκαλύψει ότι για μήνες πριν από το show τους απασχόλησε πώς θα μοιάζει η στολή της "νέα Prada". Μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν με είχε προβληματίσει ιδιαίτερα το θέμα: στο μυαλό μου η στολή είχε πολύ συγκεκριμένο πλαίσιο, ήταν τα ρούχα εργασίας για τα σώματα ασφαλείας και άλλες ομάδες. Όμως, η αντίληψη ότι η σύγχρονη γυναίκα αναζητά την καθημερινή της "στολή" και τα brands της μοντέρνας πολυτέλειας φροντίζουν να της εξασφαλίσουν τα "εφόδια", άρχισε να εμφανίζεται όλο και πιο συχνά μπροστά μου σε κριτικές για συλλογές και άρθρα απόψης για τη μόδα.
Τι είναι, τελικά, η στολή; Θα δώσω μια απλή εξήγηση για αρχή: η επιλογή να φοράμε συγκεκριμένα ρούχα σε επανάληψη, σε συγκεκριμένες περιστάσεις, να έχουμε μια "στρατειά" από παρόμοια κομμάτια σε διάφορες παραλλαγές, να επιμένουμε συχνά σ' ένα συγκεκριμένο στιλ. Εν τέλει, η ομοιομορφία - αυτή που συναντάμε, εξάλλου, από στις ενδυμασίες των στρατιωτικών μέχρι εκείνη των αεροσυνοδών- βρίσκεται στη βάση της ουσίας της στολής: κάτι που δεν παρεκκλίνει, δεν ξεχωρίζει, αλλά και δεν σε φέρνει σε αδιέξοδο (ξέρεις τι θα φορέσεις κάθε στιγμή). Στο λεξιλόγιο της σύγχρονης μόδας, αυτή χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον πυρήνα μιας γκαρνταρόμπας που εξασφαλίζει μια σταθερή βάση για καθημερινά outfits που προσφέρουν κομψότητα χωρίς να απαιτούν προσπάθεια - αποφεύγοντας ταυτόχρονα τα λάθη.
Επειδή, ωστόσο, το θέμα της "στολής" είναι πολύ πιο σύνθετο από μερικές επιφανειακές εξηγήσεις, απευθύνθηκα στην ψυχολόγο - ψυχοθεραπεύτρια Gestalt Άντζελα Τζάνου (enpsycho.gr), για να μας εξηγήσει τη σημασία της στη ψυχολογία και πού βρίσκονται τελικά τα όρια ανάμεσα "στο ντύνομαι με συγκεκριμένα ρούχα για να διευκολύνω την καθημερινότητα και το στιλ μου" και "στο αποφεύγω να τολμήσω και κρύβομαι πίσω από μια στολή"
-Κατ' αρχάς, τι ορίζουμε ως "στολή" στο ντύσιμο από ψυχολογικής άποψης;
Όταν το ντύσιμο έχει πάψει προ πολλού να είναι επιλογή και έχει γίνει σύστημα, εγώ το σκέφτομαι αυτό ως στολή. Δεν εννοώ κυριολεκτικά την ίδια εμφάνιση κάθε μέρα - εννοώ ότι έχεις κλειδώσει ένα μοτίβο, ένα σχήμα, μια σιλουέτα, και μέσα σε αυτό κινείσαι με ασφάλεια. Αν επιλέγεις μόνο μαλακά υφάσματα, αν φοράς πάντα φορέματα, αν τα πουκάμισα είναι μόνο για τη δουλειά, αν αποφεύγεις συστηματικά ό,τι τραβάει το βλέμμα - όλα αυτά είναι στολές. Είναι σαν μια απόφαση που την πήρες μία φορά για να μη χρειάζεται να την ξαναπαίρνεις. Ένας τρόπος να μειώσεις την αβεβαιότητα σε κάτι που, από τη φύση του, σε εκθέτει - γιατί το ντύσιμο είναι πάντα και μια δήλωση προς τα έξω.
-Ποια ανάγκη μας έρχεται να καλύψει η επιλογή να υιοθετούμε συγκεκριμένα ρούχα; Διευκολύνει την καθημερινότητα ή δηλώνει κάτι περισσότερο για τον χαρακτήρα μας;
Και τα δύο, αλλά η διευκόλυνση είναι συχνά το πρόσχημα. Ναι, γλιτώνεις τη σκέψη το πρωί - αυτό είναι γεγονός. Αλλά αν ήταν μόνο θέμα χρόνου, θα άλλαζες εύκολα στολή όταν σου το πρότεινε κάποιος. Δεν αλλάζεις, γιατί η στολή έχει γίνει κομμάτι του πώς αναγνωρίζεις τον εαυτό σου. Δείχνει πόση προβλεψιμότητα χρειάζεσαι για να νιώσεις ότι πατάς γερά, και πόσο σε ξεκουράζει να αναρωτιέσαι κάθε μέρα "ποια είμαι σήμερα". Ο χαρακτήρας δεν κρύβεται πίσω από τη στολή - η στολή είναι κομμάτι του χαρακτήρα.
-Λέμε ότι η στολή λειτουργεί ως "πανοπλία", κέλυφος προστασίας. Από τι μπορεί να θέλει να προστατευτεί κάποιος; Προσφέρει πράγματι αυτοπεποίθηση μια ασφαλής επιλογή στιλ;
Από το βλέμμα του άλλου, κυρίως. Από την πιθανότητα να κριθείς, να φανείς ότι προσπάθησες πολύ ή πολύ λίγο, να αποκαλυφθεί κάτι που δεν ήθελες. Η στολή σού δίνει ένα σταθερό σημείο απ' όπου παρουσιάζεσαι - ξέρεις ότι δεν θα εκτεθείς, γιατί έχεις ήδη δοκιμάσει αυτή την εκδοχή σου και δουλεύει.
Το αν προσφέρει αυτοπεποίθηση, όμως, κρίνεται από το τι ερμηνεία δίνεις μέσα σου. Άλλο πράγμα να έχεις αυτοματοποιήσει το ντύσιμο για να δίνεις την ενέργειά σου αλλού, κι άλλο να μένεις στα ίδια επειδή φοβάσαι να δοκιμάσεις κάτι άλλο. Στην πρώτη περίπτωση η στολή σε απελευθερώνει. Στη δεύτερη σε περιορίζει - απλώς "αυτοπεποίθηση" ακούγεται καλύτερα από "δεν τολμάω". Το ίδιο ρούχο, δύο τελείως διαφορετικές ιστορίες.
-Το να έχουμε σταθερή στολή μας εξοικονομεί πράγματι χρόνο; Ή είναι αντίδρασή μας σε κάτι άλλο;
Ο χρόνος είναι η πιο εύπεπτη και δημοφιλής απάντηση. Αλλά τις περισσότερες φορές
η στολή είναι αντίδραση σε υπερφόρτωση - όχι μόνο ρούχων, αποφάσεων και
τοποθετήσεων γενικά. Όταν η μέρα σου είναι γεμάτη επιλογές που σε ζορίζουν, το να
αφαιρέσεις μία, όσο μικρή, φέρνει ανακούφιση. Οπότε ναι, γλιτώνεις χρόνο, αλλά αυτό
που πραγματικά ψάχνεις είναι λιγότερος θόρυβος. Η στολή είναι ένας τρόπος να πεις
"αυτό τουλάχιστον δεν θα με ενοχλήσει σήμερα".
-Μήπως η απόρριψη των εφήμερων τάσεων χάριν μιας σταθερής στολής είναι, τελικά, μια ισχυρή δήλωση στιλ στη σημερινή εποχή;
Μπορεί και να είναι. Το να ξέρεις τι σου ταιριάζει και να μένεις σε αυτό είναι
αυτογνωσία - ότι καταλαβαίνεις και στηρίζεις τον εαυτό σου, τις επιλογές σου, τις
ανάγκες σου. Γίνεται δήλωση μόνο όταν χρειάζεσαι να τη δει ο άλλος. Η πραγματικά
σταθερή σχέση με το στιλ σου δεν έχει ανάγκη να δηλώσει τίποτα - απλώς είναι. Το
θέμα δεν είναι αν απορρίπτεις τις τάσεις, είναι αν το κάνεις από επιλογή ή από φόβο
μην κάνεις λάθος.
-Πότε η στολή σταματά να είναι διευκόλυνση και γίνεται εμμονή; Θα μπορούσε το στιλ να αποκαλύψει πράγματα για την ψυχολογική κατάσταση κάποιου;
Γίνεται εμμονή όταν η σκέψη της απόκλισης φέρνει άγχος. Άλλο πράγμα να μην έχεις
πλυμένο πουκάμισο και να σκέφτεσαι πώς θα πας στη δουλειά - αυτό είναι πρακτικό.
Κι άλλο να μην μπορείς καν να φανταστείς τον εαυτό σου με κάτι διαφορετικό χωρίς να νιώσεις εκτεθειμένη, να αναστατώνεσαι δυσανάλογα με έναν λεκέ πάνω στη "στολή", να μη σε υπηρετεί πια αυτή αλλά να την υπηρετείς εσύ. Εκεί δεν μιλάμε πια για ντύσιμο.
Γνωρίζουμε ερευνητικά πως η ακαμψία στο ντύσιμο συχνά πάει μαζί με
ανάγκη ελέγχου και σε άλλα κομμάτια της ζωής, και πως η τελείως αδιάφορη
σχέση με το ντύσιμο μπορεί να δείχνει είτε βαθιά ασφάλεια είτε αποσύνδεση
από το σώμα. Αλλά δεν διαβάζεις άνθρωπο από τα ρούχα του, και δεν βγάζεις
διαγνώσεις από μια ντουλάπα. Το πολύ πολύ, τα ρούχα σού δίνουν μια πρώτη
υπόθεση για το πού βάζει κανείς τα όριά του.
-Τι θα συμβούλευες κάποιον που θέλει να απλοποιήσει το ντύσιμό του χωρίς να χάσει τη δημιουργικότητα και τη χαρά της έκφρασης;
Να ξεχωρίσει τι απλοποιεί και γιατί. Η απλότητα που έρχεται από ξεκαθάρισμα - ξέρω
τι μου πάει, κρατάω αυτά - αφήνει χώρο για δημιουργικότητα. Η απλότητα που έρχεται από φόβο - δεν τολμάω τίποτα άλλο - τη σκοτώνει. Πρακτικά: κράτα μια σταθερή βάση για τις μέρες που δεν έχεις ενέργεια, αλλά άσε μέσα και δύο-τρία κομμάτια που δεν "βγάζουν νόημα", που τα φοράς μόνο γιατί σου αρέσουν. Αυτά κρατάνε τη σχέση σου με το ντύσιμο ζωντανή. Σε κάθε περίπτωση, η στολή δεν χρειάζεται να είναι φυλακή - μπορεί να είναι σπίτι με μια πόρτα ανοιχτή.
-Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στη στολή που διαλέγεις και σε αυτήν που σου
επιβλήθηκε;
Τεράστια, και συχνά την μπερδεύουμε. Άλλο πράγμα η στολή που φτιάχνεις μόνη σου
γιατί σε εκφράζει, κι άλλο αυτή που κληρονόμησες - από μια οικογένεια που όριζε τι
είναι "σωστό" ντύσιμο, από ένα επάγγελμα με άγραφους κανόνες, από ένα σώμα που
έμαθες να το κρύβεις ή να το αναδεικνύεις με συγκεκριμένο τρόπο.
Πολλές φορές αυτό που νομίζουμε ότι είναι "το στιλ μας" είναι στην πραγματικότητα οι προσαρμογές που κάναμε κάποτε για να μας αποδεχτούν, και που τις κουβαλάμε χρόνια χωρίς να τις έχουμε ξαναδεί. Αξίζει, κάθε τόσο, να ρωτάς: αυτό το φοράω επειδή μου αρέσει, ή επειδή έτσι έμαθα ότι πρέπει; Η απάντηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξεις κάτι - σημαίνει απλώς ότι ξαναγίνεται δική σου η επιλογή, αντί να την τρέχεις στον αυτόματο.