Σε ένα επιβλητικό γραφείο, στο μεγαλοπρεπές Palazzo Mignanelli, που στεγάζει τα κεντρικά γραφεία του οίκου Valentino στη Ρώμη, ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, Alessandro Michele, μοιάζει να βρίσκεται στο στοιχείο του. Παράξενο, γιατί το συγκεκριμένο γραφείο, μια πρώην αίθουσα χορού στο piano nobile του palazzo, θυμίζει περισσότερο παράρτημα του Βατικανού. Η τεράστια αυτή αίθουσα είχε επιλεγεί ειδικά για τον αείμνηστο, σπουδαίο Valentino Garavani, γνωστό παγκοσμίως ως Mr Valentino. Δεν ήταν ο πάπας της μόδας, ήταν όμως, σύμφωνα με το Women’s Wear Daily, ο "Σεΐχης της Κομψότητας", και η αίθουσα αυτή προοριζόταν να αποτελέσει ένα εξίσου εντυπωσιακό "κάδρο" για εκείνον, όπως είχε δηλώσει ο συνεργάτης του, Giancarlo Giammetti. Ωστόσο, είναι σαφές ότι ο Michele δεν είναι ο Valentino. Οι δυο τους ούτε μοιάζουν ούτε, φυσικά, σχεδιάζουν με τον ίδιο τρόπο.
Με το μούσι του και τα μακριά κυματιστά μαλλιά του, ο 53χρονος Michele, πρώην καλλιτεχνικός διευθυντής του Gucci και, πλέον, δύο χρόνια στον νέο του ρόλο, θυμίζει περισσότερο τις γαλήνιες μορφές των αγίων της Αναγέννησης παρά το αρχετυπικό ανδρικό πρότυπο του Valentino. Σήμερα κάθεται μπροστά από έναν πίνακα που απεικονίζει μια ειδυλλιακή σκηνή και φορά ένα λευκό T-shirt με τις επιγραφές "APOLLON" και "DYONISOS", στη χαρακτηριστική απόχρωση του κόκκινου που είναι γνωστή ως Valentino red. Αυτοί οι δύο θεοί –Έλληνες και όχι Ρωμαίοι– αντιπροσωπεύουν δύο αντίθετους πόλους: την αρμονία και τη θεία τάξη από τη μία, το πάθος, το συναίσθημα και το ένστικτο από την άλλη. Ο Valentino ανήκει αναμφίβολα στο πρώτο στρατόπεδο. Ο Michele είναι περισσότερο 50/50. Είναι, για να είμαστε ειλικρινείς, κάτι σαν τον θεό του χάους στη μόδα: Έχει βάλει μοντέλα να σέρνουν σατέν ενδύματα στη Hollywood Boulevard, να περπατούν σε μια πασαρέλα που έμοιαζε με χειρουργική αίθουσα κρατώντας ομοιώματα των ίδιων τους των κεφαλιών και, για το ντεμπούτο του στην υψηλή ραπτική του Valentino, να φορούν εκθαμβωτικές τουαλέτες, με διαστάσεις που θα ζήλευε ο Λουκίνο Βισκόντι, συνδυασμένες με μάσκες εμπνευσμένες από το lucha libre.
Η Ρώμη ως καμβάς και το δημιουργικό χάος
Οι αντίθετοι πόλοι που συνυπάρχουν στη νέα, ανανεωμένη εκδοχή του Valentino αναδείχθηκαν με τον πλέον θεαματικό τρόπο στην εντυπωσιακή επίδειξη της ready-to-wear συλλογής για το Φθινόπωρο/Χειμώνα 2026, που πραγματοποιήθηκε στο Palazzo Barberini στη Ρώμη. Για τον Michele η Ρώμη αποτελεί βασικό συστατικό που διαμορφώνει τη δική του προσέγγιση στη μόδα, αλλά και εκείνη του Mr Valentino. Ωστόσο, οι οπτικές τους για την πόλη διαφέρουν. "Η Ρώμη", τονίζει ο ίδιος, "συνδυάζει πολύ διαφορετικές μορφές ομορφιάς. Υπάρχει μία που είναι επιβλητική, απίστευτη, μεγαλειώδης. Η ομορφιά της ελληνικής και της λατινικής γλώσσας των θεών και των θεαινών, η μεγαλοπρέπεια του μαρμάρου της Φοντάνα".
Ο ίδιος συνδέει αυτές τις θεές με τις εξιδανικευμένες γυναίκες του Valentino, ντυμένες με άψογα ντραπαρισμένο πλισέ μετάξι. "Από την άλλη πλευρά, υπάρχει η αταξία που δημιουργούν όλα αυτά τα επίπεδα, τα διαφορετικά μηνύματα και συναισθήματα". Πράγματι, περπατώντας στη Ρώμη με κατεύθυνση την Piazza di Spagna, με θέα το palazzo του Valentino, είναι σαν να ταξιδεύεις πίσω στον χρόνο μέσα από μια αρχιτεκτονική που καλύπτει όλο το φάσμα, από τον αρχαίο κόσμο έως την Αναγέννηση, από την εποχή του μπαρόκ έως την μπουρζουαζία των αρχών του 20ού αιώνα και τον ρασιοναλισμό της δεκαετίας του 1930, όλα ταυτόχρονα.
"Είναι σαν να βρίσκεσαι μπροστά στην πιο κολοσσιαία κινηματογραφική παραγωγή του Χόλιγουντ – με τον μεγαλύτερο προϋπολογισμό για τη μεγαλύτερη οροφή, το μεγαλύτερο δωμάτιο, το μεγαλύτερο παράθυρο, το μεγαλύτερο παλάτι". Γελάει. "Και το μεγαλύτερο χάος".
"Η δουλειά ενός καλλιτεχνικού διευθυντή τα τελευταία 20 χρόνια σημαίνει να παρεμβαίνει, να αποτελεί μια "interferenza” στην ιστορία μιας μάρκας, στο έργο κάποιου άλλου".
Ίσως γι’ αυτό ο Michele ονόμασε τη συλλογή αυτή "Interferenze" ("Παρεμβολές"). Πράγματι, η "παρέλαση" αυτής της μεταμοντέρνας ομορφιάς, με απρόσμενους συνδυασμούς από μακριά γούνινα παλτό, κολάν και εκθαμβωτικές τουαλέτες από δαντέλα και σιφόν έδινε ακριβώς αυτή την αίσθηση, καθώς τα μοντέλα περνούσαν μέσα από αίθουσες με τοιχογραφίες, οι οποίες, όπως λέει ο Michele, μοιάζουν μεγαλύτερες ακόμα και από ένα γήπεδο ποδοσφαίρου. Όμως, ο τίτλος ήταν κάτι πολύ ευρύτερο από τα συγκεκριμένα ρούχα. "Ο τρόπος με τον οποίο δουλεύω είναι πάντα σαν μια παρεμβολή" αναφέρει ο Michele. "Η δουλειά ενός καλλιτεχνικού διευθυντή τα τελευταία 20 χρόνια σημαίνει να παρεμβαίνει, να αποτελεί μια "interferenza” στην ιστορία μιας μάρκας, στο έργο κάποιου άλλου".
Ένας νέος κάτοικος στον οίκο Valentino
Αναρωτιέται κανείς ποιο κοινό έδαφος θα μπορούσε να υπάρχει ανάμεσα σε έναν σχολαστικό couturier και στο προαναφερθέν δημιουργικό χάος που χαρακτηρίζει την προσέγγιση του Michele στη μόδα. Όμως, ο ίδιος ο Michele αναγνωρίζει εύκολα αυτές τις αντιθέσεις, ακόμα και σε ό,τι αφορά τη συνέχεια της καλλιτεχνικής διεύθυνσης του οίκου. "Ο Pierpaolo και η Maria Grazia ήταν σαν τον ανιψιό και την ανιψιά του Valentino" λέει ο Michele αναφερόμενος στους Piccioli και Chiuri, οι οποίοι είχαν την καλλιτεχνική διεύθυνση του οίκου –αρχικά ως δίδυμο και στη συνέχεια ο Piccioli μόνος του– από το 2008 έως το 2024. Είχαν ξεκινήσει να εργάζονται στον οίκο το 1999, λίγο πριν ο ίδιος ο Michele ενταχθεί στον Gucci. "Εγώ είμαι πραγματικά ο καινούριος" σημειώνει ο Michele περιγράφοντας τη θέση του στον Valentino, δεδομένου ότι πολλά μέλη του προσωπικού εργάζονται στον οίκο εδώ και πολλές δεκαετίες. "Κοιτάζω τα πράγματα σαν επισκέπτης ή σαν ο νέος κάτοικος του οίκου".
Έτσι ακριβώς ο Michele καταφέρνει να αμφισβητήσει τις παγιωμένες αντιλήψεις μας για τον Valentino: συνδυάζοντας το ανατρεπτικό με την κομψότητα, δίνοντας μια διαφορετική πνοή στα χαρακτηριστικά βραδινά φορέματα με κάτι τόσο απλό όσο ένα αταίριαστο ζευγάρι παπούτσια, ένα γάντι ή ένα στραβά φορεμένο καπέλο, κάτι που ο ίδιος ο Mr Valentino δε θα διανοούνταν ποτέ να προσθέσει. Ωστόσο, υπάρχουν αναμφισβήτητοι δεσμοί που έχουν δημιουργηθεί μεταξύ του ιδρυτή και του νεότερου "επισκέπτη" του οίκου. Ένας από τους πιο απρόσμενους είναι το glamour, κάτι που συνδέουμε σχεδόν αυτόματα με τα sleek βραδινά φορέματα του Valentino. Είναι σχεδόν συνώνυμα. Ο Michele; Όχι και τόσο, αν σκεφτεί κανείς τις συλλογές του που παραπέμπουν στο "geek chic" της ταινίας "The Royal Tenenbaums". Εκείνος, όμως, έχει διαφορετική άποψη. "Όταν ήμουν νεότερος, με γοήτευε πολύ ο λαμπερός κόσμος του Χόλιγουντ, από την Τζιν Χάρλοου… Ανακαλύπτω ότι μου αρέσει το glamour και από τη δική μου οπτική".
Η επιρροή του κινηματογράφου και οι αναμνήσεις της Ρώμης
Το Χόλιγουντ αποτελεί μια ενδιαφέρουσα αφετηρία, καθώς ο κινηματογράφος είναι ένας ακόμα τομέας που συνδέει άμεσα τους δύο άνδρες. Όταν ο Valentino εργαζόταν ως βοηθός στον οίκο Jean Dessès τη δεκαετία του 1950, σχεδίαζε "ονειρικά φορέματα" για τις ηθοποιούς της εποχής του: ένα από τα πρώτα ονομάστηκε "Ελίζαμπεθ" από την Ελίζαμπεθ Τέιλορ. Και ο Michele έχει μια ιδιαίτερη λατρεία για τον κινηματογράφο. Η μητέρα του εργαζόταν στην Cinecittà, τα κινηματογραφικά στούντιο της Ρώμης, ως βοηθός ενός κινηματογραφικού στελέχους, φέρνοντας τον γιο της σε επαφή με το θέαμα του ιταλικού Χόλιγουντ, έναν κόσμο γεμάτο με τον Φελίνι, τον Ροσελίνι, τον Μπερτολούτσι και τόσους άλλους, μεταξύ αυτών, μάλιστα, και την Τέιλορ. Ο Michele, συνεπώς, παρομοιάζει τον εαυτό του με έναν σκηνοθέτη. "Νομίζω πως προσπαθώ να επινοήσω και να δημιουργήσω μια ταινία γύρω από ένα ολόκληρο σύμπαν. Πάντα βλέπω τη συνολική εικόνα" επισημαίνει.
Όσο απίθανο κι αν φαίνεται, είναι φανερό ότι ο Valentino του Michele βασίζεται στο "σενάριο" που έγραψε ο ιδρυτής του. "Δεν αισθάνομαι ενοχές που αντλώ διαφορετικά στοιχεία" λέει, και, κατά συνέπεια, έχει "βουτήξει" στα αρχεία του οίκου ανασύροντας λιγότερο γνωστά κομμάτια από την ακμή του Valentino τη δεκαετία του 1980, μια περίοδο που εξακολουθεί να τον συναρπάζει. Στην πρώτη του επίδειξη υψηλής ραπτικής πρότεινε μια επανέκδοση ενός κόκκινου φορέματος από τούλι με βολάν, το οποίο είχε φωτογραφήσει η Deborah Turbeville το 1977. Σε άλλα looks, πάλι, το ντραπέ bustier μιας βραδινής τουαλέτας του Valentino από το "Bonfire of the Vanities" μπορούσε, για παράδειγμα, να συνδυαστεί με τζιν, ενώ μια αέρινη δαντελένια μπλούζα μπορούσε να φορεθεί πάνω από grungy ανδρικά σλιπ.
Ο Michele γεννήθηκε το 1972 και μεγάλωσε στη Ρώμη. Θυμάται την πρώτη φορά που αντίκρισε τον Mr Valentino, σε ηλικία 13 ετών. Τον είδε να κρατά στην αγκαλιά του τα pug του, μέσα από το McDonald’s που είχε μόλις ανοίξει στην Piazza di Spagna. (Τι καλύτερο παράδειγμα για τη συνύπαρξη του εκλεπτυσμένου με το καθημερινό, που χαρακτηρίζει τόσο έντονα τη δουλειά του Michele;) "Ήταν σαν επιφοίτηση" λέει, ανακαλώντας εκείνη την απρόσμενη πρώτη συνάντηση. Ο Mr Valentino λατρεύτηκε –και εξακολουθεί να λατρεύεται– στην πόλη που έκανε πατρίδα του. Στην πραγματικότητα, μεγάλωσε στη Βογκέρα της Λομβαρδίας, αλλά έγινε ο πιο Ρωμαίος από όλους τους couturiers. Όταν ο σχεδιαστής πέθανε τον Ιανουάριο, σε ηλικία 93 ετών, η κηδεία του είχε την επισημότητα μιας τελετής για αρχηγό κράτους.
Το κόκκινο ως στάση ζωής
Ως φόρο τιμής, ο Michele άνοιξε την επόμενη επίδειξη υψηλής ραπτικής του με ένα στενό, ίσιο φόρεμα σε Valentino red, ενώ η ready-to-wear συλλογή που παρουσίασε στη Ρώμη έκλεισε με ένα παρόμοιο φόρεμα, που έμοιαζε με αυθεντικό σχέδιο του Valentino, αλλά δεν ήταν. "Το Valentino red δεν είναι απλώς ένα χρώμα, είναι μια δήλωση, μια στάση ζωής, ένας τρόπος να εκφράσεις το πώς θέλεις να δείχνεις και το πώς ήταν οι γυναίκες. Δεν υπήρχε τίποτα άλλο, μόνο ένα ζευγάρι σκουλαρίκια και το φόρεμα. Και αυτό δεν είμαι πραγματικά εγώ".
Για να επιστρατεύσουμε ακόμα μία αναφορά στη ρωμαϊκή παράδοση, ένας σχεδιαστής όπως ο Michele πρέπει να είναι σαν τον Ιανό, με το βλέμμα στραμμένο ταυτόχρονα προς το παρελθόν και προς το μέλλον. Ίσως, μάλιστα, να έριχνε μια ματιά πίσω του για να δει τις αντιδράσεις του Valentino και του Giammetti, δύο μορφών που εξακολουθούσαν να δεσπόζουν. Ο Giammetti, άλλωστε, έδινε το "παρών" στις επιδείξεις του Michele για τον οίκο και, παρότι η κατάσταση της υγείας του Valentino δεν του επέτρεπε να βρίσκεται εκεί, ο Michele συνέχισε να αισθάνεται την παρουσία του. "Είναι πολύ παράξενο που δεν είναι πια μαζί μας". Είναι εύλογο, λοιπόν, να αναρωτηθεί κανείς τι αισθάνεται ότι έχει κληρονομήσει από τον Valentino. "Εκείνος ίδρυσε αυτόν τον οίκο και πραγματικά έδειξε στον κόσμο τη δύναμη της φαντασίας, της δημιουργικότητας, ενός χρώματος, ενός ύφους. Δεν έχω βρεθεί ποτέ σε έναν τόσο ισχυρό οίκο από άποψη δημιουργίας".
Το πάθος και τον δυναμισμό οίκου εκπροσωπούν τα δύο νέα αρώματα της συλλογής "Vendetta”. Το γυναικείο φλοράλ και ξυλώδες "Vendetta Donna” με τουμπερόζα, σαγκουίνι και σανταλόξυλο και ανδρικό πικάντικο "Vendetta Uomo” με εκχύλισμα τζίντζερ, λικέρ κανέλας και πατσούλι.