Digger | H κριτική της νέας ταινίας του Tom Cruise από τον George Satsidis

Υπάρχουν ταινίες στις οποίες ένας μεγάλος πρωταγωνιστής υπηρετεί απόλυτα το όραμα του σκηνοθέτη. Και υπάρχουν σπανιότερες περιπτώσεις όπου ο ηθοποιός μοιάζει να στέκεται ένα βήμα μπροστά από την ίδια την ταινία. Το Digger ανήκει ξεκάθαρα στη δεύτερη κατηγορία. Ο Alejandro G. Iñárritu επιστρέφει στον αγγλόφωνο κινηματογράφο με μια πανάκριβη, σκοτεινή σάτιρα για την κλιματική καταστροφή, την εξουσία και την ανθρώπινη αυταπάτη. Το αποτέλεσμα είναι τολμηρό, οπτικά καθηλωτικό και συχνά εκνευριστικά ασύνδετο. Στο κέντρο του, όμως, υπάρχει ένας Tom Cruise που θυμίζει πόσο σπουδαίος ηθοποιός μπορεί να γίνει όταν σταματά να σώζει τον κόσμο ως αψεγάδιαστος ήρωας και δέχεται να εκτεθεί πραγματικά.

Ο Cruise υποδύεται τον Digger Rockwell, έναν εκκεντρικό Τεξανό μεγιστάνα του πετρελαίου, με προσθετικό βάρος, αραιά μαλλιά, βαριά προφορά και μια αυτοπεποίθηση που αγγίζει την παράνοια. Όταν οι γεωτρήσεις της εταιρείας του στη Γροιλανδία προκαλούν ρήγμα στους πάγους και θέτουν σε κίνηση μια τεράστια περιβαλλοντική απειλή, ο Digger δεν αναζητεί ευθύνες ούτε λύσεις. Αναζητεί τον σωστό τρόπο να ξαναγράψει την ιστορία, ώστε ο άνθρωπος που προκάλεσε την καταστροφή να εμφανιστεί ως ο μοναδικός που μπορεί να τη σταματήσει.

Εδώ βρίσκεται και η πιο καθαρή ιδέα της ταινίας. Ο Iñárritu δεν ενδιαφέρεται μόνο για την απληστία των πετρελαϊκών εταιρειών ή για την ανικανότητα της πολιτικής εξουσίας. Τον απασχολεί ο τρόπος με τον οποίο οι ισχυροί μετατρέπουν τα γεγονότα σε αφήγημα και το αφήγημα σε άλλοθι. Ο Digger δεν αρνείται απλώς την πραγματικότητα· προσπαθεί να την υποτάξει στη δική του παράσταση. Απέναντί του βρίσκονται ένας άρρωστος και αλλοπρόσαλλος Αμερικανός πρόεδρος, τον οποίο υποδύεται ο John Goodman, και ο επιστήμονας Ganesh του Riz Ahmed, ίσως η μόνη φωνή λογικής σε έναν κόσμο όπου όλοι μιλούν δυνατά και κανείς δεν ακούει.

Το Digger κοιτάζει εμφανώς προς το Dr. Strangelove και το Don't Look Up, χωρίς να διαθέτει πάντα ούτε τη χειρουργική ακρίβεια του πρώτου ούτε την άμεση προσβασιμότητα του δεύτερου. Οι χαρακτήρες λειτουργούν συχνά περισσότερο ως σύμβολα παρά ως ολοκληρωμένοι άνθρωποι. Οι τόνοι είναι εξαρχής ανεβασμένοι, οι διάλογοι μοιάζουν να εκφωνούνται αντί να μιλιούνται και η σάτιρα επιμένει τόσο πολύ να μας εξηγήσει τον στόχο της, ώστε χάνει μέρος από το δηλητήριό της. Το ισχυρό καστ δεν παίζει άσχημα. Αντίθετα, ακολουθεί με πειθαρχία την κατεύθυνση του σκηνοθέτη. Το πρόβλημα είναι ότι το σενάριο σπάνια τους επιτρέπει να υπάρξουν έξω από τη λειτουργία που τους έχει αναθέσει. Η Sandra Hüller, ειδικά, παραμένει εντυπωσιακά αναξιοποίητη.

Στη συνέχεια, η ταινία πραγματοποιεί μια απότομη μετα-θεατρική στροφή που επαναπροσδιορίζει όσα έχουμε δει. Χωρίς να αποκαλύψω τη βασική της έκπληξη, αυτή η επιλογή εξηγεί τη σκόπιμη υπερβολή, την τεχνητή όψη των σκηνικών και την αίσθηση ότι οι ερμηνείες κινούνται στα όρια της παντομίμας. Ταυτόχρονα, όμως, αποδυναμώνει το δραματικό βάρος της ιστορίας. Μόλις η ίδια η ταινία βάλει την καταστροφή μέσα σε εισαγωγικά, ο θεατής δυσκολεύεται να επενδύσει ξανά συναισθηματικά. Η ιδέα είναι διανοητικά ευδιάκριτη: μπορεί η τέχνη να μας αφυπνίσει ή απλώς μετατρέπει την αγωνία μας σε θέαμα; Η εκτέλεση, όμως, δεν είναι εξίσου καθαρή. Γι' αυτό το σενάριο αφήνει την αίσθηση ότι κάτι μας διαφεύγει, ενώ στην πραγματικότητα η ίδια η ταινία δεν ενώνει πειστικά τα επίπεδά της.

Εκεί όπου ο Iñárritu δυσκολεύεται να βρει ισορροπία, ο Cruise βρίσκει ρυθμό. Η ερμηνεία του είναι εξωτερική, θορυβώδης και σχεδόν καρτουνίστικη, αλλά ποτέ τεμπέλικη. Παρατηρεί κανείς την ακρίβεια με την οποία χρησιμοποιεί ολόκληρο το σώμα του, την αλλαγή στη φωνή, τη μικρή κίνηση των χεριών, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο μεταφέρει το βάρος του από το ένα πόδι στο άλλο. Στη μεγάλη ομιλία του μπροστά σε ένα στιλιζαρισμένο διεθνές κοινοβούλιο, ο Digger καταγγέλλει την υποκρισία μιας κοινωνίας που καταδικάζει το πετρέλαιο, αλλά δεν θέλει να εγκαταλείψει καμία από τις ανέσεις που αυτό τροφοδοτεί. Η σκηνή θα μπορούσε εύκολα να καταρρεύσει κάτω από το βάρος της. Ο Cruise την κρατά ζωντανή με τεχνική, ενέργεια και μια σχεδόν τρομακτική πίστη στον χαρακτήρα.

Αυτή είναι και η μεγάλη αντίφαση του Digger. Ο Rockwell είναι μια καρικατούρα, αλλά ο Cruise ανακαλύπτει μέσα της έναν άνθρωπο εθισμένο στην κυριαρχία και ανίκανο να δεχτεί ότι δεν ελέγχει πλέον την ιστορία. Όταν η αφήγηση αλλάζει επίπεδο, ο ηθοποιός χαμηλώνει αισθητά τους τόνους και αποκαλύπτει μια διαφορετική ευαισθησία. Ελάχιστες φορές τα τελευταία χρόνια τον έχουμε δει τόσο ελεύθερο από την ανάγκη να προστατεύσει την εικόνα του. Δεν πρόκειται απλώς για μεταμόρφωση μέσω μακιγιάζ. Είναι μια ερμηνεία χωρίς φιλαρέσκεια, γεμάτη ρίσκο, που κάνει ακόμη πιο εμφανή την αστάθεια γύρω της.

Τεχνικά, η ταινία διαθέτει τη δύναμη που περιμένει κανείς από τον Iñárritu. Η VistaVision φωτογραφία του Emmanuel Lubezki παραμορφώνει πρόσωπα και χώρους, δημιουργώντας εικόνες που μοιάζουν ταυτόχρονα μεγαλοπρεπείς και νοσηρές. Τα σκηνικά των Dennis Gassner και Richard Johnson έχουν μια σκόπιμη θεατρικότητα, ενώ η μουσική του Cosmo Sheldrake ενισχύει την αίσθηση μιας παράστασης που οδηγείται προς την κατάρρευση. Υπάρχουν πλάνα πραγματικά αξέχαστα. Υπάρχουν, όμως, και στιγμές όπου η σκηνοθετική επίδειξη τραβά περισσότερο την προσοχή από όσα προσπαθεί να πει η ταινία.

Η διχασμένη υποδοχή δεν προκαλεί έκπληξη. Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές, το Digger βρίσκεται στο 53% στο Rotten Tomatoes, ένα χαμηλό ποσοστό για τόσο προβεβλημένη συνεργασία. Αξίζει να αναφερθεί όχι ως τελική ετυμηγορία, αλλά επειδή αποτυπώνει με ακρίβεια τη φύση του έργου. Για κάποιους θα είναι μια θαρραλέα, ασυνήθιστη studio παραγωγή που τολμά να μιλήσει ανοιχτά για την κλιματική κατάρρευση. Για άλλους, μια υπερβολικά φιλόδοξη κατασκευή που μπερδεύει την πολυπλοκότητα με το βάθος. Και οι δύο αναγνώσεις έχουν βάση.

Το Digger δεν είναι μια αδιάφορη ταινία και σίγουρα δεν είναι μια συμβατική αποτυχία. Είναι μια συναρπαστική αστοχία, φτιαγμένη με τεράστια τεχνική δεξιοτεχνία και γνήσια αγωνία για τον κόσμο που καταστρέφουμε, αλλά χωρίς την αφηγηματική καθαρότητα που θα μετέτρεπε τις ιδέες της σε πραγματικό συναίσθημα. Στο τέλος, αυτό που μένει δεν είναι τόσο το επιχείρημα του Iñárritu όσο η εικόνα του Tom Cruise να το κουβαλά στους ώμους του. Και είναι σπάνιο ένας σταρ αυτού του μεγέθους να ξεχωρίζει σε τέτοιο βαθμό από την ταινία που τον περιβάλλει.

Μεταφέροντας τον παλμό του Hollywood και του διεθνούς Jet Set από την καρδιά της παγκόσμιας showbiz, ο George Satsidis (@georgesats) μοιράζεται με τους αναγνώστες του Harper's Bazaar όσα μαθαίνει και βλέπει #behindthecamera.