Ariana Papademetropoulos | H ελληνικής καταγωγής εικαστικός και μία από τις ηγετικές μορφές του νέου κύματος σουρεαλισμού στις ΗΠΑ μιλά στο Harper's Bazaar

"Τι είμαστε αν όχι οι χαρακτήρες που έχουμε κατασκευάσει για τον εαυτό μας μέσα στο βάθος του χρόνου;" μου λέει η εικαστικός Ariana Papademetropoulos. Με ελληνικές ρίζες, μεγάλωσε στο Λος Άντζελες, ένα κορίτσι πάντα ανήσυχο, που επαναστατούσε απέναντι στα κουτάκια του συστήματος, άλλαξε πολλά σχολεία, μάλιστα στα 17 πήγε σχολείο στο Μπουένος Άιρες. Σπούδασε στο CalArts και δήλωσε ζωγράφος όταν όλοι οι συμφοιτητές της σνόμπαραν τη ζωγραφική για χάρη των εγκαταστάσεων ή του video art.

Στους πίνακές της ένα φόρεμα στέκεται μόνο του σαν να έχει μόλις γλιστρήσει από ένα σώμα, μια καρέκλα περιμένει άδεια, ένα ενυδρείο, ένας φούρνος μικροκυμάτων, ένα γυάλινο γοβάκι λειτουργούν σαν κλειστά σύμπαντα όπου κάτι πρόκειται να συμβεί ή μόλις έχει συμβεί. Από το Λος Άντζελες, όπου μεγάλωσε σε μια κουλτούρα όπου κυριαρχούν οι εικόνες έναντι των ιδεών και πρωταγωνιστεί η κατασκευασμένη πραγματικότητα, μέχρι τις κορυφαίες γκαλερί της Ευρώπης και της Αμερικής, όπου το έργο της έχει ήδη εδραιώσει μια ισχυρή διεθνή παρουσία, η Papademetropoulos ανήκει σε μια γενιά καλλιτεχνών που επιστρέφουν στη ζωγραφική για να μιλήσουν για κάτι που ξεπερνά την κλασική έννοια της αναπαράστασης. Οι επιφάνειές της είναι λείες, σχεδόν πορσελάνινες, το φως λειτουργεί σαν φίλτρο, τα αντικείμενα αποκτούν ρόλο, γίνονται φορείς επιθυμίας, μνήμης, ελέγχου.

Harper’s Bazaar Greece: Υπάρχει πάντα μια παρουσία στο έργο σας, ακόμα και όταν η μορφή μοιάζει να απουσιάζει. Οι καρέκλες σας αντικαθιστούν σώματα, τα φορέματα (με τίτλους όπως "The Mistress", "The Wife") θυμίζουν τα σώματα που τα φόρεσαν…
Ariana Papademetropoulos: Η μορφή δεν απουσιάζει, μετατοπίζεται, μεταφέρεται στον θεατή. Αγαπώ το έργο του Κάσπαρ Ντάβιντ Φρίντριχ. Όπως η μοναχική φιγούρα του στο "Περιπατητής πάνω από τη θάλασσα της ομίχλης", έτσι και οι πίνακές μου τοποθετούν τον θεατή σε ένα κατώφλι.

H.B.GR.: Δουλεύετε με τη μνήμη, την επιθυμία ή τον έλεγχο;
A.P.: Δημιουργώ μέσα από μικρές εκλάμψεις ιδεών. Οι ιδέες έχουν τον δικό τους τρόπο, δεν ξέρεις πότε θα έρθουν ή γιατί. Αποκτούν νόημα όταν ολοκληρωθεί ένα σώμα δουλειάς. Στη διαδικασία δε σκέφτομαι γιατί με ελκύει μια εικόνα, γιατί, όταν το υπεραναλύω, το έργο χάνει τη δυναμική του. Ειλικρινά, βρίσκω άνεση στο μυστήριο, στην ομορφιά και στο χάος. Νιώθω δυσφορία μέσα στην άνεση. Κάποιοι βίνουν υπαρξιακή κρίση κοιτάζοντας τη θάλασσα και νιώθοντας μικροί. Εγώ βρίσκω μεγάλη παρηγοριά σε αυτό το συναίσθημα.

H.B.GR.: Μοιάζει σαν ο ρεαλισμός να είναι απλώς μια μεταμφίεση για εσάς.
A.P.: Με έναν τρόπο, ναι. Ο καθένας βλέπει τον κόσμο διαφορετικά, γιατί κουβαλά το δικό του "umwelt". Το ορατό είναι μόνο ένα θραύσμα της πραγματικότητας. Το έργο μου προσπαθεί να αποδώσει αυτό που το υπερβαίνει: τη συχνότητα, τη διαίσθηση, το αόρατο. Παρατηρώ ότι οι πίνακές μου μετατοπίζονται σταδιακά και συχνά δε συνειδητοποιώ πώς εξελίσσονται μέχρι να έχουν πλήρως μεταμορφωθεί. Πρώτα μια μορφή, μετά ένα διάφανο φάντασμα, έπειτα η μορφή εξαφανίζεται εντελώς.

H.B.GR.: Πρόσφατα είδα από κοντά το έργο σας "Psychic specific" στον χώρο όπου φυλάσσεται μέρος της συλλογής του Ιδρύματος Ωνάση. Αυτό το μοναδικό κέλυφος-τηλεφωνικό θάλαμο. Σήκωσα το ακουστικό και άκουσα ένα μέντιουμ να μιλά. Ένα τηλεφώνημα, μια μέντιουμ, μια ψηφιακή σύνδεση κατάργησαν την απόσταση. Τι σας γοητεύει περισσότερο, η οικειότητα ή η εισβολή;
A.P.: Ιστορικά, αποφεύγω την οικειότητα, αλλά ταυτόχρονα τη λαχταρώ. Η οικειότητα από απόσταση ίσως είναι το καλύτερο και των δύο κόσμων. Το μέντιουμ που δεν έχεις γνωρίσει και δε θα γνωρίσεις ποτέ σου αποκαλύπτει τα πιο βαθιά σου μυστικά και επιθυμίες μέσα από την άνεση ενός τηλεφώνου.

H.B.GR.: Εμπιστεύεστε αυτό που βλέπετε;
A.P.: Σήμερα δε νομίζω ότι μπορώ. Κάποτε πιστεύαμε την όραση σαν μορφή αλήθειας, με την τεχνητή νοημοσύνη αυτό δεν ισχύει πια. Είναι σημαντικό να εμπιστευτούμε τις άλλες αισθήσεις που έχουμε αγνοήσει, κυρίως τη διαίσθηση.

H.B.GR.: Υπάρχει κάτι ιστορικά "θηλυκό" στη διαίσθηση. Το βλέπετε ως πηγή δύναμης σήμερα;
A.P.: Ναι. Καθώς ο γραμμικός, λογικός κόσμος αρχίζει να αποκτά ρωγμές, θα πιστέψουμε ξανά στη μαγεία και στα τελετουργικά. Υπάρχει μια συλλογική στροφή προς τα ταρό, τα ξόρκια, την αστρολογία. Καταφεύγουμε στο ανορθολογικό για να κατανοήσουμε το ορθολογικό.

H.B.GR.: Όταν ξεκινάτε να δημιουργείτε, έχετε ήδη ξεκάθαρο στο μυαλό σας το πού θα οδηγηθείτε;
A.P.: Δημιουργώ μέσα από μικρές εκλάμψεις ιδεών. Οι ιδέες έχουν τον δικό τους τρόπο, δεν ξέρεις πότε θα έρθουν ή γιατί. Αποκτούν νόημα όταν ολοκληρωθεί ένα σώμα δουλειάς. Στη διαδικασία δε σκέφτομαι γιατί με ελκύει μια εικόνα, γιατί, όταν το υπεραναλύω, το έργο χάνει τη δυναμική του. Ειλικρινά, βρίσκω άνεση στο μυστήριο, στην ομορφιά και στο χάος. Νιώθω δυσφορία μέσα στην άνεση. Κάποιοι βιώνουν υπαρξιακή κρίση κοιτάζοντας τη θάλασσα και νιώθοντας μικροί. Εγώ βρίσκω μεγάλη παρηγοριά σε αυτό το συναίσθημα.

H.B.GR.: Τι είναι για εσάς η ομορφιά;
A.P.: Σκέφτομαι την ομορφιά σαν μια πύλη που μπορεί να σαγηνεύσει τον θεατή προς οποιαδήποτε κατεύθυνση σκέψης. Κι εγώ η ίδια σαγηνεύομαι από την ομορφιά κάθε μέρα. Είναι και η ίδια ένα μυστήριο, γνωρίζουμε ότι υπάρχει χωρίς να ξέρουμε τι την καθιστά υπαρκτή.

H.B.GR.: Έχετε μιλήσει για το μακιγιάζ ως μορφή ζωγραφικής. Πού τελειώνει το σώμα και πού αρχίζει η εικόνα;
A.P.: Στο πινέλο.

H.B.GR.: Κινείστε ανάμεσα σε αναγεννησιακές αναφορές και σύγχρονες εικόνες.
A.P.: Μου αρέσει να δημιουργώ εικόνες διαχρονικές. Γι’ αυτό προτιμώ το γυμνό. Αν ένας πίνακας είναι επιτυχημένος, δεν μπορείς να καταλάβεις από ποια εποχή προέρχεται.

H.B.GR.: Το γεγονός ότι μεγαλώσατε στο Λος Άντζελες, έναν τόπο που επενδύει στην επιφάνεια των πραγμάτων, επηρέασε τη σχέση σας με την ψευδαίσθηση;
A.P.: Όταν πήγα πρώτη φορά στην Ευρώπη, ένιωσαν σαν να ήμουν στην Disneyland. Η πατίνα στους τοίχους, οι τοιχογραφίες, όλα έμοιαζαν σκηνικό. Μεγαλώνοντας σε μια πόλη όπου μπορείς να δημιουργήσεις τη δική σου πραγματικότητα, μου είναι εύκολο να βλέπω τον κόσμο σαν μια ταινία που εκτυλίσσεται, όχι σαν κάτι απολύτως πραγματικό.

H.B.GR.: Όταν κοιτάζεστε στον καθρέφτη, βλέπετε τον εαυτό σας ή έναν χαρακτήρα που έχετε κατασκευάσει;
A.P.: Τι είμαστε αν όχι οι χαρακτήρες που έχουμε κατασκευάσει με τον χρόνο;

H.B.GR.: Έχετε αναφερθεί στις ελληνικές σας ρίζες. Ποια είναι η σχέση σας με την Ελλάδα σήμερα και πώς υπάρχει μέσα σας;
A.P.: Με δοκιμή και λάθος έχω καταλάβει ότι αν περάσει ένα καλοκαίρι χωρίς να ζήσω έναν μήνα σε ένα ελληνικό νησί, δεν είμαι καλά. Θα έχω κακή χρονιά. Η Ελλάδα με επαναφέρει, είναι μια εκπνοή, μια ανακούφιση, μια ηρεμία.

H.B.GR.: Όταν σκέφτεστε την Ελλάδα, σκέφτεστε έναν τόπο ή μια κατάσταση του νου;
A.P.: Μια κατάσταση του νου. Απλά πράγματα. Απλό φαγητό. Απλές ημέρες. Χρειάζομαι χρόνο όπου το αύριο μοιάζει μακρινό.

H.B.GR.: Υπάρχουν έργα τέχνης στα οποία επιστρέφετε ξανά και ξανά, ανάλογα με την ψυχική σας κατάσταση; Τι σας δίνουν κάθε φορά;
A.P.: Το νερό. Κάποιες φορές, όταν ολοκληρωθεί ένα έργο, μπορώ να απελευθερωθώ από αυτό. Το νερό δε φεύγει ποτέ. Θέλω να είμαι μέσα του, να το ζωγραφίζω, να το παρατηρώ, να το βλέπω να κινείται, να γίνεται πάγος και μετά ατμός.

H.B.GR.: Κοιτάζοντας πίσω, επιλέξατε την τέχνη ή νιώθατε ότι σας είχε ήδη επιλέξει εκείνη;
A.P.: Το σύμπαν με τιμωρεί όταν δε δημιουργώ και τα πράγματα πηγαίνουν καλά όταν δημιουργώ. Αν θέλω να είμαι ευτυχισμένη, δεν έχω άλλη επιλογή από το να συνεχίσω να δουλεύω.