Αν η Γη μπορούσε να μιλήσει τι θα μας έλεγε; Στη νέα ατομική έκθεση της Μαρίας Φραγκουδάκη στη Roma Gallery, η απάντηση παίρνει τη μορφή μέσα από το χρώμα, τις λέξεις και τα υλικά. Οι συνθέσεις της εικαστικού δίνουν φωνή στη Γη και μας καλούν να αναλογιστούμε την ευθύνη μας απέναντί της. Από τις εικόνες που μας έρχονται από το διάστημα μέχρι τα ίδια τα έργα ζωγραφικής, υπάρχει μια βασική υπενθύμιση που θα διατρέξει τη σκέψη σας όταν σταθείτε μπροστά από τους πίνακες: ότι ο πλανήτης μας δεν είναι ένας ανεξάντλητος κόσμος.
Η έκθεση, σε επιμέλεια της ιστορικού τέχνης Άλιας Τσαγκάρη, συγκεντρώνει έργα που δημιουργήθηκαν το 2026 και αντλούν έμπνευση από τις εικόνες της Γης από το Διάστημα, τους ωκεανούς και την επιστημονική έρευνα. Στις νέες συνθέσεις της, η Φραγκουδάκη συνδυάζει τη ζωγραφική με το κολάζ και χρησιμοποιεί λάδι, ακρυλικό, ξηρές χρωστικές, γύψο, γυαλί, φτερά, μετάξι, PVC και φύλλο χρυσού, δημιουργώντας ανάφλυφα ή επιφάνειες που αποδίδουν διαφορετικά το φως.
Οι λέξεις που δίνουν φωνή στη Γη
YOU, REMEMBER ME, EARTH, CARE, INSPIRE. Η γλώσσα αποτελεί βασικό υλικό της έκθεσης. Οι λέξεις εμφανίζονται σε διαφορετικά έργα, άλλοτε με μεγάλα γράμματα που καταλαμβάνουν σημαντικό μέρος της σύνθεσης και άλλοτε ως μικρές επιγραφές ενσωματωμένες στη ζωγραφική επιφάνεια. Δεν λειτουργούν σαν μεμονωμένα μηνύματα, αλλά συγκροτούν ένα λεξιλόγιο που αποκτά συνοχή καθώς ο θεατής κινείται στον χώρο. Στο έργο YOU, το λευκό γράμμα O διογκώνεται και θυμίζει έναν πλανητικό δίσκο. Στην Ηχώ, η φράση REMEMBER ME επαναλαμβάνεται σε οριζόντιες σειρές μέχρι που ένας μπλε δίσκος διακόπτει τη συνέχεια των λέξεων, ενώ στο Η Γη είπε διαβάζουμε τη φράση "My attitude is based on how you treat me" ("Η στάση μου εξαρτάται από το πώς μου φέρεσαι"), που μετατρέπει τη Γη από αντικείμενο περιβαλλοντικής προστασίας σε υποκείμενο που συνομιλεί μαζί μας.
Στα Care (Φροντίδα), Earth Care (Γη Φροντίδα), Inspire Care (Έμπνευσε. Φρόντισε.) και Earth Stand Free (Γη — στάσου ελεύθερη), η προστακτική αποκτά κάθε φορά διαφορετικό οπτικό και υλικό βάρος. Με τη λέξη "εσύ" και τις προστακτικές που διαδέχονται η μία την άλλη, η Γη μοιάζει να απευθύνεται απευθείας στον θεατή, άλλοτε ζητώντας τη φροντίδα του και άλλοτε απαιτώντας την.
Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο
Ανάμεσα στα έργα που ξεχωρίζουν βρίσκεται η Ισορροπία, μια σύνθεση στην οποία το μπλε και το πράσινο καταλαμβάνουν δύο εκτεταμένα χρωματικά πεδία, όπου ανάμεσά τους παρεμβάλλεται μια λεπτή φωτεινή ζώνη. Το σημείο συνάντησης των δυο χρωμάτων αποδίδει ζωγραφικά την εύθραυστη σχέση τους, και συνδέεται με μία από τις βασικές ιδέες της έκθεσης, τη φράση "No Blue, No Green" ("Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο"). Η φράση ανήκει στην ωκεανογράφο και θαλάσσια βιολόγο Sylvia Earle και υποστηρίζει ότι χωρίς τους ωκεανούς και τα συστήματα που συντηρούν, η ζωή στην ξηρά δεν θα μπορούσε να υπάρξει με τη μορφή που γνωρίζουμε.
Υλικά και σχήματα
Οι σπουδές της Φραγκουδάκη στη χημεία επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο κατανοεί και επεξεργάζεται τα υλικά στα έργα της. Στα Freedom και Earth Freedom, για παράδειγμα, τα φτερά δημιουργούν ανάγλυφες επιφάνειες και συνδέονται με την έννοια της ελευθερίας.
Εκτός από τα υλικά, η Φραγκουδάκη αξιοποιεί και τα γεωμετρικά σχήματα. Ο κύκλος, που επανέρχεται εδώ και χρόνια στο έργο της, αποκτά διαφορετική μορφή και λειτουργία. Γίνεται το γράμμα Ο στη λέξη YOU, εμφανίζεται ως χρυσό περίβλημα στο Care και ως μπλε πυρήνας στο Προστατεύοντας το μπλε, ενώ σε άλλες συνθέσεις παραπέμπει σε πλανήτες και ουράνια σώματα.
Από τη μητρότητα στη φροντίδα του πλανήτη
Η έννοια της φροντίδας απασχολεί τη Φραγκουδάκη ήδη από τη σειρά Pumping Bags (2022–2024), όπου εξερεύνησε τη σχέση της μητρότητας με τη θρέψη και τη φύση. Στη νέα έκθεση, η ίδια θεματική αποκτά ευρύτερη διάσταση, καθώς η προσοχή στρέφεται στην εξάρτηση της ανθρώπινης ζωής από το νερό, το κλίμα και τα οικοσυστήματα.
Η φροντίδα διατυπώνεται με λέξεις που ενσωματώνονται στα έργα. Στις δύο συνθέσεις με τίτλο Care, εμφανίζεται άλλοτε μέσα σε ένα επιχρυσωμένο οβάλ και άλλοτε ως μικρή χειρόγραφη επιγραφή πάνω από πτυχώσεις μεταξιού. Η σημασία της, ωστόσο, δεν εξαντλείται στην προτροπή να φροντίσουμε τον πλανήτη. Μέσα από την προσεκτική παρατήρηση των χρωμάτων, των μορφών και των υλικών, καλούμαστε να αναλογιστούμε την ευθραυστότητα των φυσικών συστημάτων από τα οποία εξαρτάται η ζωή.
Πληροφορίες
Μαρία Φραγκουδάκη
Εσύ — Θυμήσου με. Χωρίς μπλε, δεν υπάρχει πράσινο. Γη — Στάσου ελεύθερη. Έμπνευσε. Φρόντισε.
Roma Gallery, Ρώμα 5, Αθήνα
Επιμέλεια: Άλια Τσαγκάρη
Διάρκεια: 15 Οκτωβρίου – 14 Νοεμβρίου 2026