Στα τέλη του 19ου αιώνα, το Παρίσι βρίσκεται στο επίκεντρο μιας μεγάλης πολιτιστικής, κοινωνικής και τεχνολογικής μεταμόρφωσης. Τα επιβλητικά βουλεβάρτα και οι μεγάλες πλατείες που διαμορφώθηκαν κατά τις πολεοδομικές παρεμβάσεις του βαρόνου Haussmann, ο ηλεκτροφωτισμός, η ανάπτυξη των μέσων μεταφορών, τα πολυκαταστήματα, τα θέατρα και τα περίφημα καμπαρέ της Μονμάρτρης συνθέτουν την εικόνα μιας μητρόπολης που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Είναι η εποχή της Belle Époque, μιας περιόδου που συνδέθηκε με την καλλιτεχνική δημιουργία, την τεχνολογική πρόοδο και την άνθηση της ψυχαγωγίας, αλλά σημαδεύτηκε επίσης από κοινωνικές ανισότητες και έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις. Αυτό το Παρίσι βρίσκεται στο επίκεντρο της έκθεσης "Belle Époque" του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, που εγκαινιάζεται στις 31 Οκτωβρίου 2026 στην Αθήνα.
Διαβάστε Επίσης
Στους δρόμους της γαλλικής πρωτεύουσας συντελείται παράλληλα μια διαφορετική επανάσταση, αυτή της εικόνας. Χάρη στην εξέλιξη της έγχρωμης λιθογραφίας, οι διαφημιστικές αφίσες πολλαπλασιάζονται και κατακτούν τις προσόψεις των κτιρίων και τα δρόμους της πόλης. Οι παραστάσεις του Moulin Rouge, τα θεάματα των Folies-Bergère, τα νέα καταναλωτικά προϊόντα και οι σύγχρονες μορφές μετακίνησης αποκτούν τη δική τους εικαστική ταυτότητα. Καλλιτέχνες όπως ο Henri de Toulouse-Lautrec, ο Alfons Mucha, ο Théophile-Alexandre Steinlen και ο Pierre Bonnard μετατρέπουν την αφίσα από μέσο εμπορικής προβολής σε αυτόνομη μορφή τέχνης, διαμορφώνοντας μια νέα οπτική γλώσσα που θα επηρεάσει καθοριστικά τη διαφήμιση και τη γραφιστική του 20ού αιώνα.
Μέσα από περίπου 90 έργα 15 σημαντικών καλλιτεχνών, η έκθεση επικεντρώνεται στις δεκαετίες 1880–1900 και ανασυνθέτει την ατμόσφαιρα της γαλλικής πρωτεύουσας, φωτίζοντας τόσο τη δημιουργική της άνθηση όσο και τις αντιφάσεις μιας εποχής που συνέβαλε στη διαμόρφωση της σύγχρονης αστικής κουλτούρας.
Γιατί δεν πρέπει να χάσετε αυτή την έκθεση:
1-Θα μάθετε ενδιαφέρουσες πληροφορίες για την τέχνη της αφίσας, προάγγελο της διαφήμισης και της γραφίστικης. Πέρα από τη συμβολή της στις εικαστικές αναζητήσεις της εποχής, η αφίσα αναδείχτηκε σε μέσο εκδημοκρατισμού της τέχνης. Απομακρυσμένη από τις αυστηρές ακαδημαϊκές συμβάσεις, αξιοποίησε νέους τρόπους σύνθεσης, το χρώμα και την απλοποίηση των μορφών, διευρύνοντας τα όρια της καλλιτεχνικής έκφρασης. Κατακτώντας τον αστικό χώρο, η τέχνη κινείται ελεύθερα, γίνεται προσιτή σε όλους, καταγράφει στιγμές της γνωστής και άγνωστης καθημερινότητας και αναπαράγεται σε μεγάλο αριθμό αντιτύπων χάρη στην τεχνική της έγχρωμης λιθογραφίας κάνοντας την οικονομικά προσιτή σε μεγαλύτερο κοινό.
2-Θα γνωρίσετε το Παρίσι της Μπελ Επόκ. Η έκθεση δεν παρουσιάζει τα έργα αποκομμένα από το περιβάλλον που ενθάρρυνε την εξέλιξη της. Αντιθέτως, επιχειρεί να τα ανασυνθέσει, εντάσσοντάς τα στο ιστορικό και πολιτιστικό τους πλαίσιο. Η σκηνογραφία, εμπνευσμένη από την Art Nouveau, συμβάλλει ουσιαστικά σε αυτή την προσπάθεια, ενώ η αφήγηση που συνοδεύει τα έργα μάς μεταφέρει στην εποχή κατά την οποία το Παρίσι αναδείχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής ζωής.
3-Θα δείτε την πρώτη αφίσα που δημιούργησε ο Toulouse-Lautrec. Ανάμεσα στα έργα που φιλοξενεί η έκθεση θα βρείτε και την πρώτη αφίσα που σχεδίασε ο διάσημος καλλιτέχνης της Μπελ Επόκ, με τίτλο "Moulin Rouge: La Goulue" (1891). Θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία της καλλιτεχνικής αφίσας και δημιουργήθηκε με την τεχνική της έγχρωμης λιθογραφίας. Είναι επίσης το έργο που έκανε διάσημο τον Lautrec σε μια νύχτα: 3.000 περίπου αντίπυτα τοιχοκολλήθηκαν στους δρόμους του Παρισιού, προκαλώντας τεράστια αίσθηση με την τολμηρή της προσέγγιση.
4-Πριν από τον Toulouse-Lautrec ήταν ο Jules Ceret. Πολύ πριν οι αφίσες του Lautrec για το Moulin Rouge γίνουν σύμβολα της Belle Époque, ένας άλλος Γάλλος καλλιτέχνης είχε αρχίσει να αλλάζει την εικόνα των παρισινών δρόμων. Ο Jules Chéret, που θεωρείται ένας από τους πατέρες της σύγχρονης διαφημιστικής αφίσας, αξιοποίησε τις δυνατότητες της έγχρωμης λιθογραφίας για να δημιουργήσει μεγάλες, εντυπωσιακές συνθέσεις που διαφήμιζαν θεατρικές παραστάσεις, καμπαρέ και προϊόντα.
Σήμα κατατεθέν της δουλειάς του έγιναν οι περίφημες Chérettes, γυναικείες μορφές με αέρινα φορέματα, χορευτικές κινήσεις και ανέμελη διάθεση που συνέβαλαν στη δημιουργία μιας εξιδανικευμένης εικόνας της παρισινής ζωής. Στην έκθεση θα έχετε την ευκαιρία να δείτε μία απ' αυτές τις μορφές, την περίφημη αφίσα του 1893 για την Αμερικανίδα χορεύτρια Loïe Fuller στα Folies-Bergèr.
5- Άλλοι σημαντικοί καλλιτέχνες που θα έχετε την ευκαιρία να γνωρίσετε: Στην έκθεση του Μουσείου Γουλανδρή συναντάμε, μεταξύ άλλων, την αφίσα Moët & Chandon, Crémant Impérial (1899), του Alfons Mucha, ενός από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της Art Nouveau, του οποίου τα έργα ξεχωρίζουν για τις κομψές γυναικείες μορφές με τα μακριά, κυματιστά μαλλιά, τα περίτεχνα ενδύματα, τα φλοράλ μοτίβα και τις χαρακτηριστικές καμπύλες γραμμές που διατρέχουν τις συνθέσεις του.
Παρουσιάζεται, επίσης, η εμβληματική αφίσα του Théophile-Alexandre Steinlen,"Le Chat Noir" (1896), με τη χαρακτηριστική μαύρη γάτα και το έντονο κόκκινο φόντο, που δημιουργήθηκε για την περιοδεία του ομώνυμου καμπαρέ και παραμένει μία από τις διασημότερες εικόνες της Belle Époque, αλλά και το "Ο δρόμος. Αφίσες Charles Verneau" (περ. 1896), στο οποίο η διαφημιστική ρεκλάμα συνδέεται με την καθημερινή ζωή στους δρόμους του Παρισιού.
Άλλο σημαντικό έκθεμα, η αφίσα που, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές, εντυπωσίασε τον Henri de Toulouse-Lautrec και τον ενθάρρυνε να στραφεί σ' αυτή τη μορφή τέχνης. Πρόκειται για τη "France-Champagne" (1891) του Pierre Bonnard, που δημιουργήθηκε για τη διαφήμιση μιας γαλλικής σαμπάνιας και απεικονίζει μια γυναίκα η οποία κρατά ένα ποτήρι που ξεχειλίζει από αφρό. Ο Bonnard ανήκε στους Nabis, μια ομάδα πρωτοποριακών καλλιτεχνών στο Παρίσι που στόχος τους ήταν να εντάξουν την τέχνη στην καθημερινή ζωή χωρίς ιεραρχία ανάμεσα στις καλές και τις διακοσμητικές τέχνες.
Διαβάστε Επίσης
Πέρα από τους δημιουργούς που ήδη αναφέραμε, στην έκθεση φιλοξενούνται έργα των Maurice Denis, Félix Vallotton, Henri-Gabriel Ibels, René Hermann-Paul, Émile Bernard, Claude-Émile Schuffenecker, George Bottini, Théo van Rysselberghe, Louis Anquetin και Wassily Kandinsky.
5+1 -Είναι μια feel good έκθεση
Όπως θα δηλώσει στον χαιρετισμό της η Marina Ferretti Bocquillon, Επίτιμη Επιστημονική Διευθύντρια του Musée des impressionnismes Giverny, που συνεπιμελήθηκε την έκθεση με τη Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Υπεύθυνη Συλλογής του Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, "αυτή είναι μια έκθεση που θα σας κάνει να νιώσετε καλά. Αποπνέει μια ξεγνοιασιά". Ενώ η κ. Κουτσομάλλη-Moreau, θα προσθέσει ότι "αυτή έρχεται να συνοδεύει μια περιόδο, πριν τις γιορτές, που συχνά επικρατεί ένα κλίμα αισιοδοξίας και χαράς".
Καθώς αφήνω πίσω μου την έκθεση και το Μουσείο του Ιδρύματος Γουλανδρή, σκέφτομαι πως η επαφή με την τέχνη είναι από μόνη της μια χαρά, ακόμη κι όταν στέκεσαι μπροστά στους Μαύρους Πίνακες του Goya. Πόσο μάλλον όταν έχεις μόλις περιηγηθεί σε έναν κόσμο γεμάτο χρώμα, ζωηρή κίνηση και εικόνες που συνομιλούν απευθείας με το κοινό τους. Το να ανάγεις σε τέχνη ακόμη και όσα υπηρετούν τους πιο ταπεινούς σκοπούς είναι το πραγματικό joie de vivre.
