Μια σημαντική επαγγελματική συνάντηση, ένα πρώτο ραντεβού ή μια κοινωνική εκδήλωση μπορούν να μετατρέψουν την επιλογή των ρούχων σε μια απροσδόκητα δύσκολη διαδικασία. Ανοίγουμε την ντουλάπα, δοκιμάζουμε διαφορετικά σύνολα, αλλά κανένα δεν μοιάζει να μας ικανοποιεί. Κι ενώ πολλές φορές ντυνόμαστε με βάση το προσωπικό μας στιλ, την άνεση ή τη διάθεσή μας, υπάρχουν και εκείνες οι στιγμές που αναζητούμε κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: το "σωστό" ρούχο.
Τι κάνει, όμως, μια ενδυματολογική επιλογή να αποκτά τόσο μεγάλη βαρύτητα; Η απάντηση δεν βρίσκεται πάντα στο πώς θέλουμε να νιώθουμε και να δείχνουμε, αλλά στις προσδοκίες που πιστεύουμε ότι πρέπει να εκπληρώσουμε και στην εντύπωση που θέλουμε να αφήσουμε στους άλλους.
Γιατί μας απασχολεί τόσο το "σωστό" ρούχο;
Για να κατανοήσουμε καλύτερα την "εμμονή" με το να βρούμε τι θα φορέσουμε που να αρμόζει, απευθυνθύκαμε στην ψυχολόγο - ψυχοθεραπεύτρια Gestalt Άντζελα Τζάνου (enpsycho.gr): "Αυτή η λέξη κάνει όλη τη ζημιά. Τις υπόλοιπες μέρες το ρούχο είναι ωραίο ή άνετο ή απλώς καθαρό. Το "σωστό" ανήκει σε άλλη οικογένεια λέξεων, μαζί με τα διαγωνίσματα και τα ηθικά διλήμματα. Υπονοεί έναν κανόνα".
Η παρατήρηση αυτή περιγράφει μια γνώριμη αντίφαση. Σε μια επαγγελματική συνέντευξη θέλουμε να δείχνουμε σοβαρές και αξιόπιστες, αλλά όχι υπερβολικά αυστηρές. Σε ένα πρώτο ραντεβού επιδιώκουμε μια προσεγμένη εικόνα που, ταυτόχρονα, να μοιάζει ανεπιτήδευτη. Με άλλα λόγια, προσπαθούμε να ανταποκριθούμε σε απαιτήσεις που έχουμε πλάσει οι ίδιες, χωρίς να γνωρίζουμε αν πράγματι υπάρχουν.
Η ψυχολογική διάσταση αυτής της αγωνίας, όπως μας λέει η Άντζελα, συνδέεται με τη θεωρία του Tory Higgins για την απόσταση ανάμεσα στον πραγματικό μας εαυτό και σε εκείνον που πιστεύουμε ότι οφείλουμε να είμαστε: "Μπροστά στην ντουλάπα, αυτή η απόσταση αποκτά διαστάσεις. Μετριέται σε εκατοστά μανικιού και σε αποχρώσεις του μπεζ".

Το ντύσιμο ως τρόπος διαχείρισης της αβεβαιότητας
Πριν από ένα κρίσιμο ραντεβού, δεν γνωρίζουμε πώς θα εξελιχθεί η συζήτηση ούτε πώς θα μας κρίνει ο συνομιλητής μας. Μπορούμε, ωστόσο, να αποφασίσουμε τι θα φορέσουμε. Η επιλογή των ρούχων γίνεται έτσι ένα από τα πράγματα που παραμένουν στα χέρια μας.
Η θεραπευτική προσέγγιση της Gestalt δίνει ιδιαίτερη σημασία στο όριο επαφής ανάμεσα στο άτομο και το περιβάλλον του. Αυτή ακριβώς η δυναμική αποτυπώνεται με μια χαρακτηριστική εικόνα: "Το ρούχο κάθεται ακριβώς εκεί, λίγα χιλιοστά ύφασμα ανάμεσα σε σένα και στο βλέμμα που θα έρθει. Η συνάντηση δεν ελέγχεται. Ο άλλος θα ρωτήσει ό,τι θέλει, θα γελάσει ή δεν θα γελάσει στο αστείο σου. Το ύφασμα, όμως, ελέγχεται. Κι έτσι όλη η αβεβαιότητα μιας ολόκληρης συνάντησης μαζεύεται και στριμώχνεται σε ένα ερώτημα που χωράει σε μια κρεμάστρα".
Η δυσκολία της επιλογής δεν περιορίζεται, ωστόσο, μόνο στην προσπάθεια να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες των άλλων. Κάθε διαφορετικό σύνολο εκφράζει και μια διαφορετική πλευρά του εαυτού μας. Η ψυχολόγος προσεγγίζει αυτή την αμφιβολία μέσα από μια αναφορά στον φιλόσοφο Søren Kierkegaard: "Κάθε ρούχο που απορρίπτεις πέφτει στο κρεβάτι, και μαζί του μια εκδοχή σου. Η σοβαρή. Η χαλαρή. Αυτή που δείχνει ότι νοιάζεται, αυτή που δείχνει ότι δεν νοιάζεται και τόσο. Ο Kierkegaard ονόμαζε ίλιγγο της ελευθερίας τη ζάλη μπροστά σε όλες τις δυνατότητες που ανοίγονται ταυτόχρονα. Μάλλον δεν φανταζόταν μια γυναίκα στις οχτώ παρά τέταρτο, με δύο μπλούζες στα χέρια, στημένη στο παράθυρο για να δει το χρώμα στο φυσικό φως. Η ζάλη, όμως, είναι ίδια".
Τι συμβαίνει όταν οι κανόνες είναι γνωστοί;
Θα περίμενε κανείς ότι η απόφαση γίνεται ευκολότερη όταν μια κοινωνική υποχρέωση συνοδεύεται από σαφείς ενδυματολογικούς κανόνες. Ένας γάμος έχει συχνά προκαθορισμένο dress code, ενώ σε μια κηδεία το μαύρο παραμένει η καθιερωμένη επιλογή. Ωστόσο, ακόμη και τότε, η αμφιβολία δεν υποχωρεί πάντα.
Το παράδειγμα της κηδείας αναδεικνύει μια βαθύτερη διάσταση του ντυσίματος. Το μαύρο δεν αποτελεί μόνο ένδειξη σεβασμού προς τον άνθρωπο που έφυγε· λειτουργεί και ως στοιχείο συλλογικής ταυτότητας, καθώς οι παρευρισκόμενοι μοιράζονται έναν κοινό κώδικα πένθους: "Γιατί το μαύρο σε μια κηδεία κάνει κάτι περισσότερο από το να τηρεί έναν κανόνα. Μας κάνει όλους ίδιους για λίγο, ώστε να μη σταθεί κανείς μόνος του μπροστά στον θάνατο. Η αγωνία για το σωστό ρούχο εκείνη τη μέρα είναι ο φόβος να μείνεις έξω από αυτό το "μαζί"".
Αυτή η σκέψη φωτίζει τον πυρήνα του ζητήματος. Πίσω από την αναζήτηση του κατάλληλου ρούχου κρύβεται ένα υπαρξιακό ερώτημα που αφορά τη σχέση μας με τους άλλους: θα γίνουμε αποδεκτές όπως είμαστε; Θα αισθανθούμε ότι ανήκουμε στο περιβάλλον όπου βρισκόμαστε; "Πίσω από το μπλε πουκάμισο της συνέντευξης και το μαύρο φόρεμα του ραντεβού κρύβεται η ίδια παλιά ερώτηση, αυτή που κάνουμε από παιδιά σε κάθε καινούργιο δωμάτιο: θα με αφήσετε να μείνω; Κι αν το κοιτάξεις από εκεί, βλέπεις ότι κάθε φορά που ρωτάμε αν ένα ρούχο είναι σωστό, ρωτάμε στην ουσία κάτι άλλο", μας λέει η Άντζελα Τζάνου.
Η δυσκολία, επομένως, να αποφασίσουμε τι θα φορέσουμε δεν έχει πάντα σχέση με το περιεχόμενο της ντουλάπας μας. Κάποιες φορές, αυτό που προσπαθούμε να διαχειριστούμε μέσα από τα ρούχα είναι η αβεβαιότητα της ανθρώπινης επαφής και η βαθιά επιθυμία να βρούμε τη θέση μας ανάμεσα στους άλλους.

