Τι μπορεί να μας διδάξει για τον τρόπο που επιλέγουμε να ζούμε ένας άνθρωπος που αντικρίζει το τέλος; Το συγκλονιστικό έργο των Jeffrey Hatcher και Mitch Albom, "Κάθε Τρίτη με τον Μόρι", ζωντανεύει για δεύτερη σεζόν στη σκηνή του Θεάτρου Ιλίσια, αποδεικνύοντας ότι το κοινό διψά για καθαρές και συγκινητικές αλήθειες. Ο Γρηγόρης Βαλτινός, σε μια από τις πιο ώριμες και καθηλωτικές στιγμές της μακράς πορείας του, μιλάει στο harpersbazaar.gr με αφορμή αυτή τη θεατρική συνάντηση με τον Γιάννη Σαρακατσάνη και μοιράζεται τα πολύτιμα "μαθήματα" που πήρε ο ίδιος από τον Μόρι Σουόρτς.
Διαβάστε Επίσης
Η.Β.: Τι είναι αυτό που κάνει την προσωπικότητα του Μόρι Σουόρτς τόσο καθηλωτική για τον θεατή;
Γ.Β.: Tόσο το βιβλίο Mitch Albom "Tuesdays with Morrie" όσο και το θεατρικό "Κάθε Τρίτη με τον Μόρι" είναι ένα έργο που μπορεί να βρει κανείς απαντήσεις σε όλα του τα ερωτήματα, τα ψυχολογικά, τα υπαρξιακά. Θα ελεγα πως είναι ένας οδηγός ζωής. Αυτός ο άνθρωπος, ο Μόρι είναι ένα πρότυπο ευτυχίας, γιατί η ευτυχία κρύβεται σε πέντε, δέκα πραγματάκια και όχι σε 100. Και είναι τραγική ειρωνία για αυτό γίνεται και αντιστικτικά συναισθηματικά, δραματουργικά αυτό το αντίρροπο πράγμα να είναι ευτυχισμένος, να έχει βρει την ευτυχία και ξαφνικά να τον προδίδει το σώμα του. Να τα σκεπάζει όλα μια αναθεματισμένη αρρώστια. Είναι τραγική αυτή η ειρωνεία για έναν άνθρωπο, ο οποίος κατά τραγικό τρόπο χρησιμοποιούσε το σώμα του σαν πηγή χαράς. Του άρεσε να χορεύει.
H.B.: Ο Μόρι υποφέρει από Αμυοτροφική Πλάγια Σκλήρυνση (ALS), μια σκληρή νευροεκφυλιστική νόσο που ήρθε ξανά στο προσκήνιο πρόσφατα, μετά την απώλεια του ηθοποιού Eric Dane από το Grey's Anatomy. Προκειμένου να αποδώσετε με τόση αλήθεια έναν άνθρωπο που βλέπει το σώμα του να τον εγκαταλείπει, χρειάστηκε να μελετήσετε ασθενείς που πάσχουν από αυτή την ανίατη ασθένεια;
Γρηγόρης Βαλτινός: Ναι βέβαια, διάβασα βιβλία. Πρόσφατα μάλιστα αυτή η αρρώστια έxει διαδοθεί πολύ. Αναγνωρίσιμα πρόσωπα, έφεραν τη σπάνια αυτή πάθηση στο προσκήνιο, ενισχύοντας την ενημέρωση του κοινού γύρω από την ALS. Είναι μια φρικτή ασθένεια γιατί σιγά σιγά σε εγκαταλείπουν όλα στο σώμα σου. Μελετώντας κατάλαβα πως στο τέλος δεν μπορείς να ορίσεις ούτε τα βλέφαρά σου, ούτε να γυρίσεις το κεφάλι σου, ούτε να φας. Δεν λειτουργεί τίποτα. Θεατρική αδεία σαφώς ο Μόρι μέχρι την τελευταία στιγμή μπορεί να κινηθεί λίγο, να μιλήσει επειδή πρέπει να ειπωθούν κάποια πράγματα.
H.B.: Ο Μόρι Σουόρτς ήταν υπαρκτό πρόσωπο. Μελετήσατε βίντεο με συνεντεύξεις του;
Γ.Β.: Δεν θέλω να κάνω αναπαράσταση του ήρωα, δεν θέλω να μιμηθώ. Άλλωστε εμφανισιακά είμαι πολύ διαφορετικός από τον πραγματικό Μόρι. Για παράδειγμα, τέτοια μελέτη έκανα όταν υποδύθηκα τον Mακάριο στη σειρά Famagusta, επειδή είναι ένα ιστορικό πρόσωπο. Εδώ, θεατρικά, έπρεπε να βρω τη δική μου αλήθεια, η οποία βέβαια θα ήταν η αλήθεια του Μόρι. Εγώ είμαι ο ενδιάμεσος κρίκος. Ο ρόλος περνάει μέσα από το σώμα μου, τη φωνή μου, τα δικά μου εκφραστικά μέσα τα οποία προσπαθώ να προσεγγίσουν όσο γίνεται περισσότερο τους χαρακτήρες ενός έργου, εάν πρόκειται για υπαρκτά πρόσωπα. Όσο αφορά στους μυθοπλαστικούς ήρωες υπάρχει μια μεγαλύτερη ελευθερία ώστε να τους δημιουργήσω όπως θέλω.
Η.Β.: Μέσα από το έργο ξεδιπλώνεται μια σειρά από γεμάτα νόημα αποφθέγματα...
Γ.Β.: Ναι μην ξεχνάμε πως ο Μόρι είναι κοινωνιολόγος, σχεδόν ψυχολόγος.
Η.Β.: Υπάρχει κάποια ατάκα που σας αγγίζει περισσότερο από άλλες που θα μπορούσατε να τη λέτε κι εσείς στην καθημερινότητά σας;
Γ.Β.: Είναι αμαρτία να ξεχωρίσω ατάκες, από το έργο αυτό. Πιστεύω πως ο λόγος για τον οποίο είχε μεγάλη απήχηση το βιβλίο, είναι πως δεν πετάς τίποτα. Είναι αμαρτία να ξεχωρίσεις κάτι, είναι γεμάτο αποφθέγματα αυτό το βιβλίο. Έβαλα κι εγώ λίγο το χέρι μου...
Η.Β.: Το έργο στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα που αφορά τους νέους και την αποξένωση που προκαλεί η κυριαρχία των οθονών στη ζωή τους.
Γ.Β.: Ναι αυτά όπως καταλαβαίνετε δεν υπήρχαν στο αρχικό κείμενο το 1997. Είναι δικά μου. Ωστόσο αν ο Mitch Albom το έγραφε σήμερα αυτό το βιβλίο, σίγουρα θα υπήρχαν αυτά τα μηνύματα. Όταν κάνεις μια προσθήκη ή μια τροποποίηση σε ένα κείμενο, αυτή πρέπει να είναι οργανικά δεμένη με το ίδιο το έργο, τη δραματουργία και τον χαρακτήρα του ήρωα. Διαφορετικά, λειτουργεί ως ξένο σώμα· είναι σαν να προσπαθείς να προσθέσεις σε έναν άνθρωπο το μέλος ενός πτηνού - το αποτέλεσμα θα είναι ένα τερατούργημα. Κάθε αλλαγή, ακόμη και η προσαρμογή στον χρόνο και στην εποχή, πρέπει να γίνεται με προσοχή. Στη δική μας παράσταση, επιλέξαμε συνειδητά να φέρουμε το έργο στο "Τώρα", ακριβώς επειδή αυτή η χρονική μετατόπιση μας έδωσε περισσότερες ευκαιρίες να μιλήσουμε για πράγματα που μας αφορούν άμεσα σήμερα.
Η.Β.: Στο έργο αναφέρεστε στη νέα γενιά και στην αποχαύνωση που προκαλεί η κυριαρχία των οθονών. Ωστόσο, βλέπουμε ότι στην Ευρώπη η Gen Z βγαίνει στους δρόμους, διαμαρτύρεται και αναλαμβάνει δυναμικές πρωτοβουλίες.
Γ.Β.: Δεν αρκεί να θέλει κανείς την αλλαγή, αλλά να έχει τη γνώση, να ξέρει τι να τη κάνει. Δεν πιστεύω αυτές τις ανοησίες του τύπου "ο κόσμος διοικεί", "ο λαός παίρνει τις αποφάσεις". Είναι μια placebo δημοκρατία αυτή. Αυτές είναι ατάκες για να χαϊδεύουν τον λαό. Κανένας λαός δεν κυβερνά. Του λένε τι θα κάνει και τι αποφάσισαν. Υπάρχει αυτή η ψευδαίσθηση της Δημοκρατίας. Δεν κυβερνάμε εμείς για τον λόγο ότι δεν μπορούμε να κυβερνήσουμε. Τι να κάνει ο λαός; Να καταλάβει τα υπουργεία, να καθίσει στα γραφεία και να παίρνει αποφάσεις για την οικονομία και την παιδεία; Επίσης η πολιτική είναι μια διαφορετική δουλειά, μια επιστήμη, μια γνώση. Η πολιτική θέλει γνώσεις οικονομίας, διπλωματίας, ψυχολογίας.
Η.Β.G.: Ωστόσο δεν είναι αισιόδοξο το γεγονός πως η νέα γενια αντιδρά;
Γ.: Αισιόδοξο θα ήταν αν οι κυβερνήσεις φρόντιζαν τους νέους και τους προστάτευαν. Οι κυβερνήσεις το μόνο που θέλουν από τη νέα γενιά είναι να την αποχαυνώσουν. Με το lifestyle, την απλοποίηση της γνώσης, το χάιδεμα των αυτιών για τα ψηφαλάκια. Και όχι μόνο τώρα, αυτό συμβαίνει εδώ και δεκαετίες. Ακόμα και η ποιότητα του χιούμορ έχει αλλάξει. Το χιούμορ είναι μια έννοια που περιέχει τα πάντα: αισθητική, γνώση, άποψη, σαρκασμό, αυτοσαρκασμό. Ποια είναι τα κείμενα με τα οποία έρχονται οι νέοι σε επαφή σήμερα πέρα από τα κείμενα που διαβάζουν στο κινητό; Η μόνη αχτίδα αισιοδοξίας είναι ότι, κατά περιόδους, μέσα στο Facebook ή το TikTok αναπαράγονται κάποιες σπουδαίες κουβέντες συγγραφέων· ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν είναι αρκετό για να τους οδηγήσει σε ένα βιβλίο. Είναι ικανοποιημένοι ότι πήραν τη γνώση από εκεί. Η γνώση θέλει χρόνο, ωρίμανση. Σαφώς η Τεχνητή Νοημοσύνη φέρνει την πληροφορία στο δευτερόλεπτο, αλλά η ουσιαστική γνώση και η ζωή η ίδια θέλει να της αφιερώσεις χρόνο. Καλό είναι οι νέοι να αντιδρούν, αλλά καλό είναι να έχουν και μελετημένες προτάσεις αυτοί που τους παρακινούν. Ο νέος δεν μπορεί να έχει. Μην τα θέλουμε όλα. Αυτοί όμως που τους παρακινούν, η μόνη πρόταση που έχουν είναι να φύγει μια κυβέρνηση και έρθει η επόμενη. Για να ανέβουν αυτοί στην εξουσία. Αυτός είναι ο μόνος στόχος. Και αυτό εμένα με αξοργίζει. Με εξόργιζε πάντα.
Η.Β.: Θα σκεφτόσασταν να αναμιχθείτε με την πολιτική;
Γ.Β.: Όχι για τους παραπάνω λόγους. Για αυτό και δεν εντάχθηκα σε καμία νεολαία και σε κανένα κόμμα. Θέλω πάντα να είμαι από έξω για να μπορώ να κρίνω και να σας λέω αυτά που σας λέω τώρα. Στα 50 χρόνια της πορείας μου στο θέατρο, είχα αμέτρητες προτάσεις να ενταχθώ σε πολιτικά κόμματα. Κι αυτό γιατί όλα, ανεξαιρέτως, αναζητούν αναγνωρίσιμα πρόσωπα με μοναδικό σκοπό τα ψηφαλάκια. Βάζουν λοιπόν κάποια ανδρείκελα, επώνυμους μπροστά, τα οποία μετά παραγκωνίζουν γιατί πρέπει να διοικήσουν άτομα από την κομματική μηχανή. Με φαντάζεστε εμένα να ανήκω σε κάποιο κόμμα; Θα μπορούσα να σας λέω αυτά τα πράγματα; Εμένα η δουλειά μου ως καλλιτέχνης είναι να μιλάω, άρα δεν μπορώ να είμαι και πολιτικός.
H.B.: Μετράτε πενήντα χρόνια σπουδαίας πορείας στο θέατρο και την τηλεόραση, όντας ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της χώρας. Πώς έχετε καταφέρει να κρατήσετε την προσωπική σας ζωή μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας;
Γ.Β.: Μα η ιδιωτική μου ζωή είναι ολοφάνερη. Δεν έχει κανένα ενδιαφέρον. Είμαι παντρεμένος με την ίδια γυναίκα, με τη σύζυγό μου έχουμε δύο υπέροχους γιους 33 και 36 χρόνων, τους οποίους φροντίσαμε να μορφώσουμε όχι μόνο μέσα από τα σχολεία, αλλά κυρίως μέσα από την οικογενειακή παιδεία. Τους δώσαμε εφόδια μέσα από τα δικά μας παραδείγματα, τη δική μας στάση απέναντι στην κοινωνία, την αισθητική και την ηθική μας. Τους μεγαλώσαμε με τον σεβασμό απέναντι στον άνθρωπο και στον πλανήτη. Κατά τα άλλα η ζωή μου δεν έχει κανένα ενδιαφέρον. Είμαι αφόρητα βαρετός άνθρωπος. Μου αρέσουν πράγματα μικρά, καθημερινά όπως μια καλή παρέα, μια ταβέρνα, ένα σινεμά, ένα βιβλίο, μια εκπομπή λόγου στην τηλεόραση, ένα ντοκιμαντέρ, ταξίδια, ποίηση, η προετοιμασία της επόμενης παράστασης.
H.B.G.: Κλείνοντας αυτή την πολύ όμορφη συζήτηση και με την παράσταση "Κάθε Τρίτη με τον Μόρι" να συνεχίζει την επιτυχημένη πορεία της, ποια είναι τα επόμενα καλλιτεχνικά σας σχέδια;
Γ.Β.: Την επόμενη θεατρική σεζόν θα ανεβάσουμε το "Τίμημα" του Άρθουρ Μίλερ και ήδη μελετάω το έργο και τον ρόλο. Η παράσταση θα κάνει πρεμιέρα τον επόμενο Οκτώβρη στο Θέατρο Ιλίσια φυσικά.
Η.Β.: Έχετε συνδέσει το όνομά σας με το Θέατρο Ιλίσια μέσα από εμβληματικές παραστάσεις και μια μακρά, απόλυτα επιτυχημένη πορεία. Θα ήταν για εσάς μια συγκινητική δικαίωση αν κάποια στιγμή το θέατρο έπαιρνε το όνομά σας;
Γ.Β.: Α, παπα, όχι! Έχω τον συνεργάτη και συνέταιρό μου, τον Γιώργο Κανελλόπουλο, που τον κρατάω κυριολεκτικά με νύχια και με δόντια για να μην το κάνει. Δεν χρειάζεται, δεν μου αρέσει. Είναι μια ματαιοδοξία που δεν με αγγίζει. Προτιμώ η υστεροφημία μου να είναι χαραγμένη στις ψυχές των ανθρώπων και όχι γραμμένη σε ταμπέλες. Και ξέρετε στις συνεντεύξεις λέω πάντα αλήθεια, μπορεί να είναι λίγο συναισθηματικά φορτισμένες, αλλά επειδή απελευθερώνομαι, δεν είμαι πίσω από ένα κείμενο και ρόλο, βρίσκω την ευκαιρία να καταθέσω τα δικά μου πράγματα. Η μεγάλη μου φιλοδοξία είναι να παίρνει ο θεατής πράγματα μαζί του φεύγοντας από την αίθουσα. Όταν μια ερμηνεία καταφέρει να χαράξει την ψυχή του κοινού, τότε δεν τελειώνει με το χειροκρότημα. Δεν ξεχνιέται, ούτε ξεπερνιέται εύκολα. Είναι συγκλονιστικό να ακούς ανθρώπους να λένε για μια παράσταση: "Αυτή η ερμηνεία δεν πρόκειται να ξαναγίνει ποτέ".
Info
Η θεατρική παράσταση "Κάθε Τρίτη με τον Μόρι" (2ος χρόνος) επιστρέφει στη σκηνή στο Θέατρο Ιλίσια (Παπαδιαμαντοπούλου 4, Αθήνα) σε σκηνοθεσία Γρηγόρη Βαλτινού.
