Σηκώνοντας το συναισθηματικό φορτίο του νοικοκυριού: Η "αόρατη" δουλειά που εξαντλεί τις γυναίκες

H εμπειρία που ζήσαμε πρόσφατα, με την καραντίνα, τη δουλειά από το σπίτι, το homeschooling και τα άλλα "δεινά" μας υπενθύμισε κάτι που ήδη ξέραμε: Το νοικοκυριό και κυρίως το συναισθηματικό φορτίο του είναι (κυρίως) γυναικεία υπόθεση!

Ας ξεκινήσουμε με κάτι θετικό: Οι σύγχρονοι άντρες κάνουν πολλά στο σπίτι –σίγουρα πολύ περισσότερα από όσα έκαναν οι μπαμπάδες ή οι παππούδες μας. Όμως ο δρόμος για να θεωρήσουμε ότι οι δουλειές μοιράζονται στα ίσα είναι ακόμα μακρύς. Δεν είναι ότι οι άντρες της ζωής μας δεν έχουν τη διάθεση ή την πρόθεση να εκπληρώσουν το δικό τους μερίδιο στις υποχρεώσεις του νοικοκυριού. Εκεί έξω υπάρχουν πολλοί που θεωρούν υποχρέωσή τους να βοηθούν τις συντρόφους τους. Που δεν έχουν καμία αντίρρηση να πιάσουν τη σφουγγαρίστρα ή να αλλάξουν βρώμικες πάνες. "Δεν έχεις παρά να μου το ζητήσεις και να είσαι σίγουρη ότι θα το κάνω", θα πουν. Ακόμα κι αυτοί όμως δεν έχουν καταλάβει ότι το ζητούμενο για μια γυναίκα δεν είναι να έχει "βοηθό". Ότι δεν θέλει να "μανατζάρει" το νοικοκυριό μοιράζοντας αρμοδιότητες. Ούτε να ζητάει βοήθεια για δουλειές που ποτέ δεν συμφώνησε ότι είναι "δικές της". Η μέση γυναίκα θέλει να έναν σύντροφο με τις ίδιες υποχρεώσεις και δικαιώματα όπως εκείνη.

"Οι άντρες δεν τα πολυκαταφέρνουν με τη διαχείριση των συναισθημάτων" #not

Tις περισσότερες φορές, όταν μια γυναίκα έχει να επιλέξει ανάμεσα στο να προκαλέσει την αντίδραση του συντρόφου της επισημαίνοντας ότι δεν έχει κάνει κάτι (ή δεν το έχει κάνει καλά) ή να διατηρήσει την ηρεμία στο σπίτι, έχει μάθει να επιλέγει το δεύτερο. Στην πράξη, αυτό γίνεται απλά αναλαμβάνοντας να κάνει μόνη της τη δουλειά -ή να τη διορθώσει. "Σαν κοινωνία συνεχίζουμε να ενισχύουμε την ψευδή πεποίθηση ότι οι γυναίκες είμαστε πιο καλές στο να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας", λέει η ψυχολόγος Γεωργία Χριστίνα Κανελλοπούλου. Που πρακτικά σημαίνει ότι σ' αυτή την άτυπη "διαμάχη" για το ποιος θα καθαρίσει το μπάνιο συχνά επιλέγουμε να αναλάβουμε δράση χωρίς να το πολυκάνουμε θέμα παρά να ζητήσουμε από τον σύντροφό μας να το κάνει με κίνδυνο να του χαλάσουμε τη διάθεση. Γιατί εκείνος δεν "το έχει" με αυτά. "Ασφαλώς και υπάρχουν άνθρωποι που διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους καλύτερα από τους άλλους, όμως δεν υπάρχει ακόμα κάποια απόδειξη ότι αυτό έχει οποιαδήποτε σχέση με κάποιο βιολογικό παράγοντα ή ότι καθορίζεται από το φύλο", συνεχίζει.

To "αόρατο" συναισθημαιτκό φορτίο που μας βαραίνει

Πώς να εξηγήσεις ότι το να γνωρίζεις όσα πρέπει να γίνουν και να μοιράσεις αρμοδιότητες είναι κι αυτό… δουλειά; Πώς να πεις ότι το να ζητήσεις από τη μαμά σου να κάνει baby sitting το βράδυ για να βγείτε ή το να έχεις στο μυαλό σου το πρόγραμμα με τις δραστηριότητες των παιδιών και τους κανονισμούς για το τι μπορεί να πάρει για κολατσιό το πιτσιρίκι στο προνήπιο, συγκαταλέγονται σε ένα συναισθημαιτκό φορτίο που κουβαλάς 24 ώρες το 24ωρο;; Πώς να το θίξεις χωρίς να φαίνεται σαν να κομπάζεις ή σαν να κάνεις προσωπική επίθεση: "Κοίτα πόσο πολλά κάνω εγώ σε σχέση με σένα; Πόσο αναίσθητος μπορεί να είσαι που τα αγνοείς όλα αυτά". Είναι πραγματικά απογοητευτικό να νιώθεις ότι με κάποιο τρόπο έχεις αναλάβει όλες αυτές τις υπευθυνότητες, τις οποίες κανείς δεν αναγνωρίζει ως τέτοιες και που δεν μπορείς να αποτινάξεις χωρίς να δώσεις αφορμή για καυγά ή έστω για απογοήτευση.

"Αυτό που με ενοχλεί περισσότερο είναι πως όταν ξεκινάω να κάνω μια τέτοια συζήτηση, αυτομάτως εκλαμβάνεται σαν να γκρινιάζω", λέει μια φίλη που το τελευταίο διάστημα (επιπλέον) δουλεύει από το σπίτι. "Ο άντρας μου εκνευρίζεται όταν του επισημαίνω όσα δεν κάνει. Και καταλαβαίνω ότι από την πλευρά του μπορεί να έχει δίκιο. Όμως δεν ξέρω με ποιον τρόπο θα καταλάβει πόσο με βαραίνουν όλα αυτά που πρέπει να έχω στο μυαλό μου προκειμένου η οικογένειά μας να συνεχίσει να 'λειτουργεί'". Είναι αυτό που οι Αμερικάνοι αποκαλούν "mental load", το να έχεις πολλά στο μυαλό σου. Γιατί είναι ένα πράγμα να πάει κανείς στο σούπερ μάρκετ κι άλλο να "σκανάρει" ανά πάσα στιγμή τι υπάρχει στο ψυγείο και στα ντουλάπια για να ξέρει τι χρειάζεται να πάρει όταν θα πάει στο σούπερ μάρκετ. Όμως ακόμα και το να προσπαθήσει μια γυναίκα να θίξει το ζήτημα του "mental load" καταλήγει να τη φορτώνει. Θα πρέπει να βάλει σε μια ζυγαριά τα ενδεχόμενα και να επιλέξει: προτιμάει να αντιμετωπίσει τον εκνευρισμό που μπορεί να προκαλέσει στον άλλο η 'γκρίνια' της ή να συνεχίσει να φορτώνει κι άλλες έγνοιες στο κεφάλι της;. Συχνά, επιλέγει το δεύτερο, ενίοτε υπενθυμίζοντας στον εαυτό της πόσο τυχερή είναι που έχει δίπλα της έναν άνθρωποι διατεθειμένο να κάνει κάτι εφόσον το ζητήσει. Δεν είναι υπερβολή να ζητάει περισσότερα;

Μια προβολή στο μέλλον

Μήπως όμως με τη χαλαρή αυτή στάση μας αναπαράγουμε ένα στερεότυπο που δεν είναι και τόσο κοντά στην απόλυτη ισότητα των φύλων. Μήπως με το παράδειγμά μας μεγαλώνουμε παιδιά που αναγνωρίζουν τη μαμά ως "μάνατζερ" στο σπίτι και στο μπαμπά σε έναν ρόλο επικουρικό; Όταν μια μαμά πλέκει κοτσιδάκια τα μαλλιά της κόρης της κάνει κάτι που εμπίπτει στις αρμοδιότητές της. Όταν ένας μπαμπάς προσπαθεί να ξεμπερδέψει τους κόμπους από τα μπουκλάκια της κόρης του, είναι κάτι το οποίο ο ίδιος θεωρεί ότι θα άξιζε μια σεμνή τελετή επιβράβευσης! Είναι τόσα πολλά τα παραδείγματα όσων "εννοείται ότι" κάνει μια γυναίκα τα οποία όταν γίνονται από έναν άντρα είναι άξια συγχαρητηρίων! Θα μου πείτε, και τι έγινε; Κι όμως...

Όσο οι γιοί μας ζητάνε συγχαρητήρια που καθάρισαν το δωμάτιό τους (την ίδια στιγμή που οι κόρες μας τακτοποιούν το δικό τους, χωρίς αυτό να γίνεται αφορμή για οικογενειακή γιορτή), η κατάσταση αυτή θα συνεχίζεται και στο μέλλον. "Τα παιδιά αντιλαμβάνονται ποια είναι η αναμενόμενη συμπεριφορά βάση φύλου ήδη από την ηλικία των 3 ετών", επισημαίνει η ειδικός. "Και μαθαίνουν το πώς πρέπει να συμπεριφέρονται μέσα στις σχέσεις τους, βάσει όσων βλέπουν από τους γονείς τους καθώς μεγαλώνουν". Εάν λοιπόν θέλουμε κάτι να αλλάξει στον κόσμο στο μέλλον, θα πρέπει να αρχίσουμε από το σπίτι μας.

"Ιδανικά, οι γονείς θα πρέπει να φροντίσουν οι δουλειές να μοιράζονται με τρόπο ώστε μην κάνει η μαμά κυρίως το ένα κι ο μπαμπάς κυρίως το άλλο", προτείνει η κυρία Κανελλοπούλου. "Έτσι, μπορούμε να ελπίζουμε ότι τα κορίτσια δεν θα μεγαλώσουν θεωρώντας δεδομένο ότι μια υποχρέωση είναι βασικά δική τους και τα αγόρια δεν θα θεωρούν ότι είναι στη διακριτική ευχέρειά τους να προσφέρουν βοήθεια σε κάτι που τελικά όμως είναι γυναικεία δουλειά". Μόνο βλέποντας τους γονείς τους να μοιράζονται ισότιμα το πρακτικό αλλά και το νοητικό φορτίο μπορούμε να περιμένουμε ότι κάτι ανάλογο να κάνουν κι εκείνα στη ζωή τους. Κι ένα τελευταίο: ας το παραδεχτούμε, κάποιες φορές μας αρέσει -δεν είναι κι άσχημο να οργανώνεις όπως θες τις οικογενειακές διακοπές! Όπως, όπως σχολιάζει η ειδικός "μόνο εγκαταλείποντας την ψευδαίσθηση ελέγχου που μας δίνει ο πολλαπλός ρόλος της νοικοκυράς-γυναίκας-συντρόφου-μαμάς και σταματώντας να αναζητάμε το τέλειο σε κάθε ρόλο θα καταφέρουμε να αφήσουμε χώρο στον άντρα της ζωής μας να αναλάβει το δικό του μερίδιο ευθύνης".