Μπορεί ο χρόνος που περνάμε στην οθόνη να αλλάξει τη δομή του εγκεφάλου μας;

HARPER'S BAZAAR TEAM

Τις νύχτες ξαγρυπνάτε παίζοντας παιχνίδια στο τηλέφωνό σας, βλέποντας βίντεο, ή κάνοντας Insta-καταδιώξεις σε γνωστούς από το πανεπιστήμιο. Το πρωί ανοίγετε τον υπολογιστή σας όπου περνάτε τουλάχιστον 8 ώρες μπροστά στην οθόνη και μετά τη δουλειά παρακολουθείτε την αγαπημένη σας σειρά στο Netflix. Η καθημερινότητα είναι λίγο πολύ γνωστή, προβλέψιμη και περιλαμβάνει ατελείωτες ώρες μπροστά σε smartphones, tablets και οθόνες laptop.

Οι οθόνες έχουν γίνει αναπόφευκτο κομμάτι της καθημερινότητάς μας. Κι ενώ κάποτε οι βασικές ανησυχίες για τον παρατεταμένο χρόνο μπροστά σε αυτές ήταν οι πονοκέφαλοι, ο πόνος στον αυχένα, η διατάραξη του ύπνου (βλέπε Screen Time and the Brain, 2019) και ο εθισμός στα social media, πρόσφατες μελέτες στρέφουν την προσοχή σε ένα ζήτημα πολύ πιο ανησυχητικό: τις αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου.

Χρησιμοποιώντας μαγνητικούς τομογράφους, οι ερευνητές μπόρεσαν να συγκρίνουν τις εγκεφαλικές δομές ανθρώπων που περνούν καθημερινά πολύ χρόνο μπροστά στις οθόνες με αυτούς που δεν τις χρησιμοποιούν με την ίδια συχνότητα. Και τα ευρήματα δεν φέρνουν καλά νέα.

Μπορεί οι μαραθώνιοι Candy Crush και το ατελείωτο scroll στο Instagram να φαίνονται αρκετά ακίνδυνα, αλλά, όπως αποδεικνύεται, αυτές οι δραστηριότητες μπορούν να προκαλέσουν συρρίκνωση στην περιοχή της "γκρίζας ύλης" του εγκεφάλου (όπου συμβαίνει "η επεξεργασία"). Ειδικότερα, πολλές μελέτες έχουν δείξει ατροφία σε δύο τομείς: insula (o κεντρικός λοβός, η νήσος) που εμπλέκεται στην ικανότητά μας να αναπτύξουμε ενσυναίσθηση και συμπόνια για τους άλλους και τον μετωπικό λοβό, που διέπει τις εκτελεστικές λειτουργίες όπως τον έλεγχο ώθησης, την επίλυση προβλημάτων και τη μνήμη. Πιθανότατα το υπερβολικό TikTok να μπορεί να σκοτώσει κυριολεκτικά τα εγκεφαλικά σας κύτταρα.

Σαν να μην ήταν ήδη ανησυχητικά τα νέα, η απεικόνιση του εγκεφάλου αποκάλυψε επίσης ότι ο υπερβολικός χρόνος στην οθόνη θέτει σε κίνδυνο την ακεραιότητα της "λευκής ουσία" του εγκεφάλου, που μεταφράζεται σε απώλεια επικοινωνίας εντός του εγκεφάλου και μεταξύ αυτού και του σώματος. Αυτό μπορεί να επιβραδύνει τα σήματα, να τα "βραχυκυκλώσει" ή να τα προκαλέσει αρρυθμίες, κάτι που μπορεί να επηρεάσει τη γενική λειτουργία του οργανισμού.

Το θέμα είναι ότι ακόμα κι αν συνειδητοποιήσουμε όλους τους κινδύνους που κρύβει η υπερβολική χρήση της οθόνης, οι περισσότερο από εμάς είναι απίθανο να μειώσουν τον χρόνο που περνούν μπροστά από αυτές, ακριβώς επειδή δημιουργείται εξάρτηση στο μυαλό. Όχι μόνο προκαλείται η απελευθέρωση ντοπαμίνης, αλλά μειώνεται επίσης ο αριθμό των υποδοχέων και των μεταφορέων αυτής στον εγκέφαλό μας, δημιουργώντας έτσι έναν φαύλο εθιστικό κύκλο.

Πριν πανικοβληθείτε όμως στο άκουσμα των νέων, να τονίσουμε ότι η μελέτη βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και υπάρχει ακόμα πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει. Τούτο λεχθέντος όμως, είναι μία καλή στιγμή να επαναπροσδιορίσετε τον χρόνο που περνάτε μπροστά από την οθόνη και να αρχίσετε να βρίσκετε εναλλακτικές διεξόδους που ωφελούν την παραγωγικότητα, τη διάθεση και την υγεία σας γενικότερα.