Woman who dares | Ο μαγικός κόσμος της Lana de Beer Δαυίδ

Mέσα από την συνέντευξή της στο Harper’s Bazaar - μία από τις σπάνιες που έχει δώσει ως τώρα - αφηγείται για πρώτη φορά την συναρπαστική της ζωή.

HARPER'S BAZAAR TEAM

Με την Μισέλ Ομπάμα να παίρνει συνέντευξη από την Αμάντα Γκόρμαν για το εξώφυλλο του Time υπό τον τίτλο "Μαύρη Αναγέννηση", η Lana de Beer Δαυίδ, της περίφημης Harry David Collection, μπορεί να νιώθει δικαίωση, αφού βρίσκεται στην καρδιά αυτής της Αναγέννησης, πολύ πριν γίνει mainstream. 

Από την Κατερίνα Ι. Ανέστη

Λίγο πριν το καιρικό φαινόμενο "Μήδεια" χτυπήσει την Αθήνα, ο ουρανός έχει σκοτεινιάσει αν και είναι μεσημέρι. Οι περαστικοί στο καταπράσινο προάστιο της Αθήνας επιταχύνουν το βήμα τους για να γλιτώσουν από την καταιγίδα. Μπαίνω κι εγώ βιαστικά στο σπίτι της Lana de Beer Δαυίδ και βρίσκομαι μπροστά σε ένα γλυπτό που με κάνει να σαστίσω: πάνω σε ένα μικρό βάθρο στη μέση του σαλονιού ένας φυσικού μεγέθους ολόσωμος Χριστός με το φωτοστέφανό του, το ένα χέρι στην καρδιά, κάθε σπιθαμή του σκεπασμένη με την αυτοκόλλητη ταινία που σημαίνει "Κίνδυνος". Είναι το "Twilight of the Idols (Jesus Christ)" του σπουδαίου Kendell Geers. Από το σκοτάδι της "Μήδειας" έξω στην πόλη στο φως της τέχνης ενός αλλόκοτου Χριστού του Geers. Έτσι ξεκίνησε η συνάντηση με τη Lana de Beer Δαυίδ, τη storyteller μιας εκ των κορυφαίων συλλογών σύγχρονης αφρικανικής τέχνης στον κόσμο, της Harry David Collection, που άρχισε να δημιουργεί πριν από περίπου 10 χρόνια ο σύζυγός της, επιχειρηματίας Χάρης Δαυίδ με σύμβουλο τέχνης την Έμιλυ Τσίγκου. Επιπλέον, από το 2018 η Lana είναι μέλος της σημαντικής Επιτροπής Αφρικανικής Τέχνης στην Tate, ενώ έργα της συλλογής παρουσιάζονται ως δάνεια στα κορυφαία μουσεία του κόσμου. Μπορεί να ζει από 17 ετών κυρίως στην Ελλάδα (με διαλείμματα στις ΗΠΑ), να επιζητεί διαρκώς μια επίσκεψη στην Ακρόπολη, όμως η Lana de Beer Δαυίδ είδε το πρώτο φως της ημέρας στην άκρη μιας σαβάνας και γνωρίζει τι σημαίνει ρατσισμός, αγώνας για τα δικαιώματα των γυναικών, δικαίωμα στην προσωπική ιστορία που σου αποστερείται βίαια. Αλλά και ότι "η τέχνη σε βοηθάει να βρεις την ιστορία σου, να τη φέρεις στην επιφάνεια, στο φως", όπως μου λέει μετά από μια συγκλονιστική αφήγηση για την επίσκεψή της σε έξι φρούρια όπου οδηγούνταν μαύροι Νοτιoαφρικανοί πριν τους στείλουν με πλοία για να γίνουν σκλάβοι. Χωρίς ταυτότητα.

Woman who dares | Ο μαγικός κόσμος της Lana de Beer Δαυίδ Yannis Bournias (This Is Not Another Agency*)
Michael Armitage, "Numbers (Provincial Contestants)", 2015. Πουλόβερ και παντελόνι από προσωπική συλλογή. ΣΤΗΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΕΛΙΔΑ:

"Το σκοτάδι δεν μπορεί να διώξει το σκοτάδι. Μόνο το φως μπορεί" έγραψε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Η φράση αυτή εκφράζει και τη Lana. Το φως λοιπόν ή, ορθότερα, το πρώτο φως. "Γεννήθηκα και έζησα μέχρι τα 10 μου χρόνια στην άκρη της νοτιοαφρικανικής σαβάνας, σε μια περιοχή με πολλές μικρές φάρμες. Μεγάλωσα βλέποντας το απέραντο χρυσό γρασίδι την ώρα του ηλιοβασιλέματος, που στην Αφρική είναι συγκλονιστικό. Αυτή ήταν η παιδική μου χαρά, η αυλή μου. Ήμουν το αγόρι που δεν απόκτησε ο πατέρας μου. Με έπαιρνε παντού μαζί του από τότε που άρχισα να περπατάω. Πήγαινα μαζί του για ψάρεμα αλλά και στις αποστολές που έκανε για την προστασία ζώων και φύσης – πολύ πριν γίνει μόδα.

Το σπίτι μας ήταν γεμάτο ζώα που είχαμε διασώσει κάποιο Σαββατοκύριακο. Μάλιστα ο πατέρας μου ήταν από τους λίγους που ήξεραν να ακινητοποιούν τα φίδια, να βγάζουν το γάλα τους και να φτιάχνουν αντίδοτο". Η Lana ακόμα και σήμερα διασώζει και φιλοξενεί σκύλους που έχουν κακοποιηθεί. Περιγράφει μοναδικές εκδρομές, κυνήγια με γεράκια και σκέφτομαι ότι ήταν το αρχετυπικό tomboy, ως προς τον τρόπο ζωής, όχι ως προς την εικόνα της, αφού "από μικρή αγαπούσα τα όμορφα αντικείμενα, τα κοσμήματα, την αρχιτεκτονική, διάβαζα το "Architectural Digest”". Όταν ήταν 10 ετών, οι γονείς της χώρισαν, πούλησαν τη φάρμα, εγκαταστάθηκε με τη μητέρα της στο Γιοχάνεσμπουργκ και μια νέα ζωή άρχισε, μαζί με την ξαφνική εμμονή της για ό,τι είχε σχέση με την Ελλάδα. Λίγα χρόνια αργότερα η μητέρα της παντρεύτηκε έναν Έλληνα. Ήταν Σάββατο απόγευμα 15 Ιανουαρίου όταν έφτασαν μέσα στη νύχτα στην Αθήνα. Το επόμενο πρωί στις οκτώ ξύπνησε τον πατριό της και απαίτησε να πάνε στην Ακρόπολη. Ήταν το πρώτο μέρος που επισκέφθηκε στη χώρα μας. Ο προορισμός που ονειρευόταν μια ζωή, αν και ήταν μόνο 17 χρονών.

Σπουδές στη λογοτεχνία, με έμφαση στη βικτοριανή εποχή, στον ρομαντισμό, την Αναγέννηση. "Αν πριν από οκτώ χρόνια μου έλεγες ότι θα αναπτύξω στενή σχέση με την αφρικανική σύγχρονη τέχνη, θα σε κοιτούσα έκπληκτη και θα σε ρωτούσα: "Αλήθεια;”" λέει γελώντας. "Ο Χάρης άρχισε να ασχολείται από φοιτητής με τη σύγχρονη τέχνη. Με τις οικονομίες από τους πρώτους μισθούς του αγόραζε έργα. Συνειδητοποίησε ότι τον ενδιαφέρει κυρίως η αφρικανική αισθητική. Ήταν ένας από τους πρώτους που αγόρασαν έργα του Chris Ofili!" αναφέρει. Ναι, είναι προφανές ότι ο Χάρης Δαυίδ είχε αυτό που λένε στον χώρο της τέχνης "το σωστό μάτι".

_Y4A0259 Yannis Bournias (This Is Not Another Agency*)
Φόρεμα με ζώνη Weekend Max Mara, Max Mara Boutique. Αριστερά: Pascale Marthine Tayou, "Octopus", 2010.

Η Lana δεν μπορεί να πει με ακρίβεια πόσο καιρό μετά από αυτή τη συνειδητοποίηση του Χάρη Δαυίδ τον γνώρισε. "Εγώ Νοτιοαφρικανή, εκείνος ένας άνδρας από την Κύπρο που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Νιγηρία. Αρχίσαμε να πηγαίνουμε σε μουσεία και γκαλερί, σε στούντιο καλλιτεχνών στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη. Θα είμαι ειλικρινής: τον πρώτο χρόνο προσπαθούσα να κατανοήσω τη σύγχρονη τέχνη. Και τότε ξαφνικά άρχισε να μου κάνει "κλικ”" θυμάται. Ήταν πριν από περίπου έξι χρόνια. "Επισκεπτόμασταν το στούντιο του Michael Armitage στο Λονδίνο. Ήμουν δίπλα στον Μichael, όταν αντίκρισα ένα έργο του: έναν γορίλα με ένα λάστιχο αυτοκινήτου γύρω από τον λαιμό του. Άρχισα να του μιλώ για τα λάστιχα που πετά σαν σκουπίδια η Δύση στην Αφρική και οι άνθρωποι τα ανακυκλώνουν φτιάχνοντας σόλες για τα παπούτσια τους. Αλλά και για το ότι είναι σύμβολο της πολιτικής βίας, αφού ένας γνωστός τρόπος εκτέλεσης εκεί –που χρησιμοποιείται από την αστυνομία αλλά και από τους διαδηλωτές– είναι το να περνούν γύρω από τον λαιμό του θύματος ένα λάστιχο και να του βάζουν φωτιά. Με κοίταξε και μου απάντησε ότι είναι τόσο ωραίο να μιλά με μια Νοτιοαφρικανή. Κατάλαβε αμέσως την καταγωγή μου, αν και δεν το μαρτυρά το χρώμα του δέρματός μου" αφηγείται. "Με συγκίνησε βαθιά και μου έδωσε την αυτοπεποίθηση να καταλάβω ότι, αν και δεν έχω ακαδημαϊκή ματιά, δεν είμαι ιστορικός τέχνης, μπορώ να κατανοήσω την τέχνη αυτή". "H τέχνη της Αφρικής και των Αφρικανών της διασποράς είναι μια τέχνη βαθιά πολιτική" σημειώνει. Για τη Lana de Beer Δαυίδ κάθε αναφορά σε αυτά τα έργα είναι σχεδόν βιωματική, υπήρξε μάρτυρας αυτών που περιγράφουν: ρατσισμός, δικαιώματα γυναικών, καταπίεση, σκλαβιά. Την πολιτική διάσταση μπορεί να τη διαπιστώσει το διεθνές κοινό εδώ στην Αθήνα, στο ισόγειο του ΕΜΣΤ, όπου παρουσιάζεται η έκθεση "Ubuntu" με έργα της συλλογής Χάρη Δαυίδ (το μουσείο είναι κλειστό λόγω της πανδημίας προς το παρόν). Για παράδειγμα, στο έργο της Senzeni Marasela. Είναι ένα λευκό ύφασμα με μικρές κόκκινες γραμμές κλωστής. "Το αντίκρισα στο Art Fair του Γιοχάνεσμπουργκ και είπα αμέσως: "Το θέλω”. Μου "μίλησε”. Μου θύμισε την παιδική μου ηλικία. Θυμάμαι πολλές φορές τη μητέρα μου να πηγαίνει στο αστυνομικό τμήμα για να βγάλει τη γυναίκα που εργαζόταν σ’ εμάς και που πάλι κάποιος οξύθυμος λευκός αστυνομικός την είχε συλλάβει χωρίς λόγο. Ναι, υπήρχε ρατσισμός γύρω μου, υπήρχαν διακρίσεις. Μεγαλώνοντας, είχαμε μια γυναίκα που μας βοηθούσε και έμενε σε ένα μικρό σπίτι στον κήπο μας. Η μητέρα μου ανέλαβε τη μόρφωση των παιδιών της. Ήξερα από μικρή ότι, αν μιλούσα σε κάποιον αγενώς, ανεξαρτήτως του χρώματός του, θα έμπαινα τιμωρία. Έτσι μεγάλωσα. Όμως έβλεπα τον ρατσισμό γύρω μου".

_Y4A0016 Yannis Bournias (This Is Not Another Agency*)
Τοπ Victoria Beckham, Enny Monaco. Παντελόνι από προσωπική συλλογή. Aριστερά: Kendell Geers, "Twilight of the Idols (Jesus Christ)", 2012.

Ο κόσμος είδε την πρώτη γυναίκα, μαύρη γυναίκα, αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, την Κάμαλα Χάρις. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου αποκτά την πρώτη γυναίκα επικεφαλής, τη Ngozi Okonjo-Iweala από τη Νιγηρία. "Εδώ και δύο χρόνια ακολουθώ την Aμάντα Γκόρμαν στο Instagram. Καταλαβαίνεις την έκπληξή μου όταν την είδα στην ορκωμοσία του Μπάιντεν". Ήταν όλο εκεί, με διαβεβαιώνει. Απλώς τώρα ήρθε η ώρα να γίνει mainstream. Καθώς μιλάμε για μόδα, αναφέρει: "Στα art fairs στη Νότια Αφρική μου αρέσει να παρακολουθώ τις γυναίκες με τα υπέροχα ρούχα τους που έχουν προετοιμάσει μήνες πριν. Εγώ, πάλι, μπορεί να φοράω total black ρούχα, αλλά να βάλω μια γκανέζικη kente ζώνη σαν αυτήν που φορούσαν οι φύλαρχοι. Αυτή είμαι εγώ: Νοτιoαφρικανή και Ευρωπαία". Παρακολουθεί στο Ιnstagram τους λογαριασμούς σημαντικών Αφρικανών σχεδιαστών και συχνά φοράει ρούχα τους, όπως του αγαπημένου της Duro Olowu, της Loza Maléombho, που έχει ντύσει την Beyoncé, της Tiffany Amber, της Lisa Folawiyo. Αγαπημένο της κατάστημα είναι το Alara στο Λάγος, σχεδιασμένο από τον Sir David Adjaye.

Όσο για τα κοσμήματα; "Είμαι ένα κορίτσι από τη Νότια Αφρική, άρα χρυσός και διαμάντια" λέει και γελώντας κουνά τα χέρια της στον αέρα. Αναδύεται η αυτονόητη ερώτηση: "Τι σχέση έχει με τον φημισμένο οίκο διαμαντιών De Beers;". "Ο προ-προ-προπάππους μου είχε μια φάρμα. Κατόρθωσε να στείλει τους γιους του για σπουδές στο εξωτερικό. Ο ένας έγινε γιατρός, ο άλλος καθηγητής. Όταν επέστρεψαν, είπαν στον ηλικιωμένο πατέρα τους ότι δε χρειαζόταν να κρατήσουν τη φάρμα, διότι πλέον ήταν μορφωμένοι άνθρωποι. Την ίδια ώρα κάποιοι έκαναν μυστικές εκσκαφές στη φάρμα και είχαν βρει διαμάντια. Τον προσέγγισαν και του πρόσφεραν ένα γενναίο ποσό για την αγορά της φάρμας – φυσικά δεν είχε ιδέα για τα διαμάντια.

Ο θρύλος λέει ότι αγόρασε μια βοϊδάμαξα με αυτά τα λεφτά, πήρε τη γυναίκα του και ξεκίνησαν ένα ταξίδι μέσα στη σαβάνα. Εξαφανίστηκαν, δεν τους βρήκαν ποτέ. Κράτησαν το όνομά του επειδή ήταν αγαπητός και σεβάσμιος". Και αν; Έχει αναρωτηθεί τι θα γινόταν αν η οικογένειά της είχε κρατήσει τη φάρμα και είχε βρει τα διαμάντια; "Ποτέ δεν το σκέφτηκα. Έχω την πιο υπέροχη ζωή, έχω ζήσει υπέροχες περιπέτειες. Σας διαβεβαιώ, δεν το σκέφτηκα. Ποτέ". Μια μυθιστορηματική ζωή. Θα έλεγε κανείς ότι είναι ατρόμητη. Κι όμως, δεν είναι ή, μάλλον, δεν ήταν ακριβώς έτσι.

"Προέρχομαι από μια οικογένεια ταλαντούχων και έξυπνων γυναικών, που ήταν όμως ντροπαλές. Ήμουν κι εγώ αδιανόητα ντροπαλή. Όταν ξεκίνησα να σπουδάζω στο Deree, αποφάσισα να μπω στη δραματική σχολή για να αντιμετωπίσω το πρόβλημά μου και εκεί είδα την ομάδα του debate. Όταν ξεκίνησα, ήταν φρικτό. Λιποθύμησα στη σκηνή. Όμως ήταν μια υπέροχη ομάδα που με βοήθησε να συνεχίσω. Καταλήξαμε να αγωνιζόμαστε στα παγκόσμια πρωταθλήματα. Μετά τη σχολή συνεχίσαμε ως ομάδα, φιλοξενήσαμε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Debating στην Ελλάδα". Σήμερα συνεχίζει ως προπονήτρια εφήβων στο debating όσο το επιτρέπει το πρόγραμμά της. "Άλλαξε τη ζωή μου. Και μου αρέσει να βλέπω πως ακόμα αλλάζει τη ζωή των νέων παιδιών. Πήγα ενάντια στους φόβους μου. Διότι το μόνο που μας κρατάει πίσω είναι ο φόβος. Και αυτό το συνειδητοποίησα νωρίς στη ζωή μου".

Η συνέντευξη της  Lana de Beer Δαυίδ δημοσιεύθηκε στο τεύχος Μαρτίου που κυκλοφορεί στα περίπτερα.

Φωτογραφίες: Yannis Bournias (This Is Not Another Agency*) Fashion Director: Νατάσα Λιονάκη
Φόρεμα Roland Mouret, Enny Monaco. Δεξιά: Rashid Johnson, "Untitled Escape Collage", 2016.