Η 10η Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, καθιερώθηκε για να αναδείξει ένα ζήτημα που για πολλά χρόνια παρέμενε στη σκιά: την ανάγκη να αντιμετωπίζεται η ψυχική υγεία ισότιμα με τη σωματική, να ενισχύεται η ενημέρωση και να περιορίζεται το στίγμα που συχνά κρατά τους ανθρώπους μακριά από τη βοήθεια που χρειάζονται.
Σήμερα, η ημέρα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Γιατί η ψυχική υγεία δεν είναι μια υπόθεση που αφορά μόνο τους ειδικούς, αλλά τον καθένα και την καθεμία από μας.
Η ψυχική υγεία δοκιμάζεται στις φυσικές καταστροφές, στις μεγάλες κρίσεις, στους πολέμους, στις απώλειες και σε γεγονότα που αφήνουν βαθιά σημάδια στους ανθρώπους, στις οικογένειες και στις κοινωνίες μας.
Δοκιμάστηκε ιδιαίτερα μέσα στην πανδημία, που αποτέλεσε για την Υγεία, όπως και για την Οικονομία και την Kοινωνία, μια πραγματική θύελλα.
Μέσα από αυτή τη δοκιμασία έγινε ακόμη πιο φανερό κάτι σημαντικό: η ψυχική υγεία δεν μπορεί να είναι κάτι που θυμόμαστε μόνο όταν ξεσπάσει μια κρίση. Είναι αναπόσπαστο μέρος της συνολικής φροντίδας της υγείας μας. Και ακριβώς αυτή την ανάγκη θέλησε να αντιμετωπίσει ο Πρωθυπουργός, καθώς δημιούργησε ειδικό χαρτοφυλάκιο για την Ψυχική Υγεία και τις Εξαρτήσεις μέσα στην πανδημία.
Το ζητούμενο ήταν να φέρουμε την ψυχική υγεία πιο κοντά στον άνθρωπο, βελτιώνοντας τις παρεχόμενες υπηρεσίες του Εθνικού Συστήματος Υγείας.
Δημιουργήσαμε την Εθνική Γραμμή Ψυχοκοινωνικής Υποστήριξης 10306 για δωρεάν και ανώνυμη στήριξη σε συμπολίτες μας σε ολόκληρη τη χώρα, η οποία έχει λάβει 1.400.000 κλήσεις μέχρι σήμερα.
Αξιοποιώντας πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης δημιουργήσαμε Κέντρα Ημέρας για παιδιά, εφήβους, ενήλικες και ηλικιωμένους, Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση, Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας, Μονάδες Τηλεψυχιατρικής σε απομακρυσμένες περιοχές του τόπου μας, με εμβληματική εκείνη στο Καστελόριζο, καθώς και νέες Κλινικές στο ΕΣΥ για Διατροφικές διαταραχές και απεξάρτηση από το αλκοόλ, υπηρεσίες δωρεάν για τους πολίτες.
Ιδιαίτερη σημασία δώσαμε στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων, καθώς η ανάγκη για πρόληψη και έγκαιρη παρέμβαση είναι ακόμη πιο κρίσιμη στις μικρότερες ηλικίες. Η έγκαιρη αναγνώριση των δυσκολιών, η ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας και η δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος στο σπίτι, στο σχολείο και στην ευρύτερη κοινότητα μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην υγιή ανάπτυξη και στη μελλοντική ευημερία των παιδιών και των εφήβων.
Στο πλαίσιο αυτό, εγκαινιάσαμε στην Αθήνα το Ειδικό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, κεντρικό για την Ευρώπη θεσπίζοντας το Πανευρωπαϊκό Πρόγραμμα για την Ποιότητα των Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας παιδιών και εφήβων. Ήταν μια σημαντική στιγμή για τη χώρα μας, καθώς η Ελλάδα απέκτησε έναν κομβικό ρόλο στη βελτίωση της ποιότητας των υπηρεσιών ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η σημασία αυτής της προσπάθειας αποτυπώθηκε και στα πρόσφατα στοιχεία που εξέδωσε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Σύμφωνα με αυτά, περίπου ένα στα επτά παιδιά και εφήβους ζει με κάποια διαταραχή ψυχικής υγείας, ενώ η αυτοκτονία αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου στις ηλικίες 15 έως 29 ετών, με θύματα κυρίως τα αγόρια με τριπλάσια πιθανότητα να πεθάνουν από αυτοκτονία, ενώ τα κορίτσια εμφανίζουν συχνότερα άγχος και κατάθλιψη.
Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την επίδραση των social media στην ψυχική τους υγεία. Δεν αποτελούν προφανώς τη μοναδική αιτία των προβλημάτων ψυχικής τους υγείας, μπορούν όμως να τα επιτείνουν. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι περισσότεροι από ένας στους δέκα εφήβους στην Ευρώπη εμφανίζει σημάδια προβληματικής χρήσης.
Το ζήτημα αυτό άνοιξε και την ευρύτερη συζήτηση: ποιος έχει την ευθύνη για την προστασία των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον;
Τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης περνούν πλέον σε μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση και η συζήτηση μετατοπίζεται από την ατομική ευθύνη του παιδιού και της οικογένειας και προς την ευθύνη του ίδιου του ψηφιακού περιβάλλοντος. Η προστασία των ανηλίκων έχει γίνει αποδεκτό ότι αφορά πλέον και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι πλατφόρμες, τους μηχανισμούς που χρησιμοποιούν αυτές και τους κανόνες στους οποίους καλούνται να ανταποκριθούν.
Αφορούν την ανάγκη επαλήθευσης της ηλικίας, τον ασφαλή σχεδιασμό τους, την ορθή λειτουργία των αλγορίθμων, την αντιμετώπιση του cyberbullying και της ρητορικής μίσους, την προστασία από την εμπορική εκμετάλλευση των ανηλίκων και το influencer marketing, αλλά και την ψηφιακή και μιντιακή παιδεία, που πρέπει να λαμβάνουν τα παιδιά μας.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η ελληνική πρωτοβουλία για τον περιορισμό της πρόσβασης των παιδιών κάτω των 15 ετών στα social media. Η νομοθετική ρύθμιση που προωθείται από την Κυβέρνηση προβλέπει ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη, με εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ η ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας και τη συμμόρφωση μεταφέρεται στις ίδιες τις πλατφόρμες.
Παράλληλα, η Κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε μια ολοκληρωμένη στρατηγική προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο, που συνδυάζει πρόληψη, εκπαίδευση και θεσμικές παρεμβάσεις. Στο πλαίσιο αυτό εφαρμόζονται η πλατφόρμα parco.gov.gr, που ενημερώνει γονείς και παιδιά για τα εργαλεία γονικού ελέγχου και την ασφαλή χρήση των social media, η εφαρμογή Kids Wallet, που δίνει στους γονείς τη δυνατότητα να θέτουν χρονικά όρια και περιορισμούς πρόσβασης σε εφαρμογές, πάντα με συμμετοχή του παιδιού, καθώς και το πρόγραμμα "Το κινητό στην τσάντα", που καθιερώθηκε πέρυσι και μειώνει τη χρήση κινητών στα σχολεία ενισχύοντας τη μαθησιακή συγκέντρωση και την κοινωνική συναναστροφή.
Όλες αυτές οι παρεμβάσεις εντάσσονται σε μια ευρύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ψυχική υγεία.
Συνεπώς σήμερα η συζήτηση για την ψυχική υγεία έχει αλλάξει. Και η 10η Οκτωβρίου είναι μια ευκαιρία να το θυμόμαστε. Πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος, μια οικογένεια, ένα παιδί ή ένας έφηβος.
Η ψυχική ανθεκτικότητα μιας κοινωνίας δεν κρίνεται μόνο στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει μια κρίση. Κρίνεται και από τον τρόπο με τον οποίο στέκεται απέναντι στους ανθρώπους που δοκιμάζονται.
Χρέος μας είναι να δημιουργούμε ένα περιβάλλον στο οποίο κανείς δεν θα αισθάνεται μόνος απέναντι στις δυσκολίες, να ενισχύουμε την πρόληψη και την έγκαιρη παρέμβαση και να διασφαλίζουμε ότι κάθε άνθρωπος έχει πρόσβαση στην κατάλληλη υποστήριξη και φροντίδα, όταν και όπου τη χρειάζεται. Γιατί μια κοινωνία πραγματικά ανθεκτική είναι μια κοινωνία που δεν αφήνει κανέναν πίσω.
Άρθρο της βουλευτού Ζωής Ράπτη, πρ. Υφυπουργού Υγείας και Ανάπτυξης
