Ελάχιστες αποφάσεις στη ζωή μας φέρουν το βάρος και την καθοριστική σημασία της επιλογής να αποκτήσουμε παιδιά. Για δεκαετίες, ψυχολόγοι και κοινωνικοί επιστήμονες προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τι σημαίνει η γονεϊκότητα για την προσωπική μας ευτυχία. Ορισμένοι από τους πλέον διακεκριμένους ερευνητές υποστηρίζουν ότι, αν ο αντικειμενικός μας σκοπός είναι μια ήρεμη και ευτυχισμένη ζωή, η καλύτερη επιλογή είναι να μην αποκτήσουμε παιδιά. Άλλοι πάλι επιμένουν ότι τα πάντα εξαρτώνται από το ποιοι είμαστε και πού ζούμε. Ωστόσο, αναδύεται ένα πολύ βαθύτερο ερώτημα: μήπως οι ανταμοιβές της ανατροφής ενός παιδιού είναι εντελώς διαφορετικές και πολύ πιο ουσιαστικές από την απλή ευτυχία;
Οι πρώτες επιστημονικές έρευνες υπήρξαν καταλυτικές, δείχνοντας ότι η απόκτηση παιδιών υποβαθμίζει την άμεση ποιότητα ζωής μας. Σε μια χαρακτηριστική μελέτη, ο νομπελίστας ψυχολόγος Daniel Kahneman και οι συνεργάτες του ζήτησαν από 900 εργαζόμενες γυναίκες να καταγράφουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες και το πόσο ευτυχισμένες ένιωθαν κατά τη διάρκειά τους. Η φροντίδα των παιδιών αξιολογήθηκε ως λιγότερο απολαυστική από απλές συνήθειες, όπως η παρακολούθηση τηλεόρασης, τα ψώνια ή η προετοιμασία του φαγητού. Παράλληλα, πληθώρα ερευνών επιβεβαιώνει ότι με τον ερχομό ενός παιδιού, οι γονείς βιώνουν μια κακόγουστη βουτιά στα επίπεδα ευτυχίας τους, καθώς και μια απότομη πτώση στη συζυγική ικανοποίηση, η οποία σπάνια ανακάμπτει πριν τα παιδιά φύγουν από το σπίτι. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ο καθηγητής του Χάρβαρντ, Dan Gilbert, "το μοναδικό σύμπτωμα του συνδρόμου της άδειας φωλιάς είναι το ασταμάτητο χαμόγελο".
"Το μοναδικό σύμπτωμα του συνδρόμου της άδειας φωλιάς είναι το ασταμάτητο χαμόγελο."
Αν αναλογιστείτε την καθημερινότητα με μικρά παιδιά, η πραγματικότητα περιλαμβάνει οικονομική πίεση, στερημένο ύπνο και διαρκές στρες. Για τις μητέρες, προστίθεται η σωματική καταπόνηση της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Επιπλέον, τα παιδιά μπορούν να μετατρέψουν μια αρμονική σχέση σε ένα πεδίο μάχης για το ποιος θα προλάβει να κοιμηθεί ή να εργαστεί. Οι καβγάδες για την κατανομή των ευθυνών γίνονται συχνότεροι από κάθε άλλο θέμα. Όποιος αμφισβητεί αυτή την πραγματικότητα, αρκεί να περάσει μια ολόκληρη μέρα με ένα θυμωμένο δίχρονο ή ένα εσωστρεφές δεκαπεντάχρονο για να καταλάβει τη σημασία της.
Το γεωγραφικό παράδοξο και οι ηλικιακές διαφορές
Όπως συμβαίνει συχνά στην ψυχολογία, πίσω από την απλοϊκή διαπίστωση ότι "τα παιδιά μας κάνουν δυστυχισμένους", κρύβονται πολύ πιο σύνθετες παράμετροι. Αν παρατηρήσετε τα δεδομένα, θα δείτε ότι το πλήγμα στην ευτυχία δεν είναι το ίδιο για όλους. Μελέτες δείχνουν ότι οι πατέρες ηλικίας 26 έως 62 ετών αυξάνουν τα επίπεδα ευτυχίας τους, ενώ οι πολύ νεαροί ή οι single γονείς υφίστανται τη μεγαλύτερη πίεση. Παράλληλα, οι κοινωνικές δομές κάθε χώρας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.
Έρευνα που εξέτασε τα επίπεδα ευτυχίας σε 22 χώρες αποκάλυψε ότι η ικανοποίηση των γονέων εξαρτάται άμεσα από τις κρατικές παροχές, όπως η πληρωμένη γονική άδεια και η υποστήριξη στη φροντίδα των παιδιών. Στη Νορβηγία και την Ουγγαρία, για παράδειγμα, οι γονείς δηλώνουν πιο ευτυχισμένοι από όσους δεν έχουν παιδιά. Αντίθετα, στη Βρετανία, την Αυστραλία και κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πτώση της ευτυχίας μετά την απόκτηση παιδιού είναι θεαματική.
Αυτό δημιουργεί ένα μεγάλο μυστήριο: πολλοί άνθρωποι θα είχαν μια πολύ πιο ευτυχισμένη ζωή και έναν πιο αρμονικό γάμο αν είχαν επιλέξει να μην κάνουν παιδιά, κι όμως περιγράφουν τη γονεϊκότητα ως το καλύτερο πράγμα που έχουν κάνει ποτέ. Γιατί λοιπόν δεν μεταοιώνουμε συχνότερα για την επιλογή μας να κάνουμε παιδιά; Μια πιθανή εξηγητική θεωρία είναι η παραμόρφωση της μνήμης. Όταν αναλογιζόμαστε το παρελθόν μας, τείνουμε να θυμόμαστε τις κορυφαίες στιγμές χαράς και να ξεχνάμε τη ρουτίνα της καθημερινής ταλαιπωρίας. Ο βιωματικός μας εαυτός λέει στους ερευνητές ότι προτιμά το πλύσιμο των πιάτων ή τον ύπνο από το χρόνο με τα παιδιά, αλλά ο εαυτός που θυμάται επιμένει ότι τίποτα δεν προσφέρει μεγαλύτερη χαρά από τα παιδιά μας. Δεν είναι η ευτυχία που ζούμε μέρα με τη μέρα, αλλά η ευτυχία που αφηγούμαστε στον εαυτό μας.
Πολλοί άνθρωποι θα είχαν μια πολύ πιο ευτυχισμένη ζωή και έναν πιο αρμονικό γάμο αν είχαν επιλέξει να μην κάνουν παιδιά, κι όμως περιγράφουν τη γονεϊκότητα ως το καλύτερο πράγμα που έχουν κάνει ποτέ.
Η δύναμη του συναισθηματικού δεσμού και το νόημα της ζωής
Υπάρχουν όμως και θεωρίες που δεν έχουν καμία σχέση με την ευτυχία, τουλάχιστον με την παραδοσιακή της έννοια. Η πρώτη αφορά τον βαθύ συναισθηματικό δεσμό. Οι περισσότεροι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους σε τέτοιο βαθμό που θα ήταν αδιανόητο να ευχηθούν να μην υπήρχαν. Προτιμούμε συνειδητά έναν κόσμο στον οποίο τα παιδιά μας υπάρχουν, ακόμη κι αν αυτός ο κόσμος μας προκαλεί μεγαλύτερη κούραση και άγχος. Η αγάπη μας για ένα συγκεκριμένο πρόσωπο υπερβαίνει την όποια συνολική μείωση στην ποιότητα της ζωής μας.
Αυτό συνδέεται άμεσα με μια δεύτερη, θεμελιώδη αλήθεια: υπάρχουν πολύ σημαντικότερα πράγματα στη ζωή από την απλή ευτυχία. Όταν ρωτάμε τους ανθρώπους για το νόημα και τον σκοπό της ζωής τους, οι γονείς δηλώνουν σταθερά ότι η ζωή τους έχει πολύ μεγαλύτερο νόημα σε σύγκριση με όσους δεν έχουν παιδιά. Όταν ένας γονιός δηλώνει ότι η ανατροφή των παιδιών του είναι το πιο σημαντικό πράγμα που έχει κάνει, δεν εννοεί ότι του προσέφερε καθημερινή απόλαυση ή ότι ωφέλησε τον γάμο του. Αναφέρεται σε κάτι πολύ βαθύτερο, που σχετίζεται με την ικανοποίηση, τον σκοπό και το αληθινό νόημα της ύπαρξης.
Όταν ρωτάμε τους ανθρώπους για το νόημα και τον σκοπό της ζωής τους, οι γονείς δηλώνουν σταθερά ότι η ζωή τους έχει πολύ μεγαλύτερο νόημα σε σύγκριση με όσους δεν έχουν παιδιά.
Έρευνες επιβεβαιώνουν ότι όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνουμε στη φροντίδα των παιδιών, τόσο πιο ουσιαστική θεωρούμε τη ζωή μας, ακόμα κι αν δεν δηλώνουμε πιο ευτυχισμένοι. Η ανατροφή των παιδιών μπορεί να μην συνδέεται άμεσα με την απόλαυση, αλλά ικανοποιεί την βαθύτερη ανάγκη μας για σύνδεση και σκοπό. Η συγγραφέας Zadie Smith περιγράφει την απόκτηση ενός παιδιού ως ένα "παράξενο χαρμάνι τρόμου, πόνου και απόλαυσης". Παρά το τεράστιο ρίσκο και τον φόβο της απώλειας που συνοδεύει μια τόσο βαθιά αγάπη, αυτή η συναισθηματική δέσμευση αντικατοπτρίζει την ανυπολόγιστη αξία της ανθρώπινης εμπειρίας.
Aπόσπασμα προσαρμοσμένο από το βιβλίο του Paul Bloom "The sweet spot"
