"Λειτουργώ στο τώρα" λέει και σέρνει τον δείκτη του δεξιού της χεριού επάνω στο τραπέζι σαν να υπογραμμίζει μια φράση. Η Αργυρώ Χιώτη, καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου από τον Μάρτιο του 2025, το λέει δύο φορές, τη μία αμέσως μετά την άλλη, όταν τη ρωτώ για το ρίσκο που πήρε στις πρώτες της παραγωγές στην Επίδαυρο ως καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου.
Διαβάστε Επίσης
Aπό την Κατερίνα Ι. Ανέστη
Η "Άλκηστις" του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά, με ένα αριστουργηματικό αλλά τολμηρό, πρωτοφανές σκηνικό του Κωνσταντίνου Σκουρλέτη (μια παράσταση που προκάλεσε συζητήσεις), και οι "Τρωάδες" του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, με έναν μεικτό θίασο ηθοποιών με και χωρίς αναπηρία, ήταν επιλογές κάθε άλλο παρά προφανείς. Δεν τις αντιμετωπίζει ως κινήσεις που σχεδιάστηκαν για να αφήσουν ένα αποτύπωμα στη θητεία της. "Δεν μπορώ να σκεφτώ μακροπρόθεσμα με αυτό τον τρόπο. Δεν το κάνω για την εικόνα ή για την υστεροφημία. Λειτουργώ στο τώρα".
Η κουβέντα αρχίζει από τις παραγωγές και πολύ γρήγορα φτάνει στον τρόπο με τον οποίο παίρνει αποφάσεις: τι μπορεί να κάνει αυτή τη στιγμή, ποιον άνθρωπο πρέπει να καλέσει, ποια ιδέα αξίζει να υποστηριχθεί χωρίς την εγγύηση ότι θα πετύχει. "Δεν μπορώ να το σκεφτώ αλλιώς, γιατί, πρώτον, είμαι κι εγώ η ίδια δημιουργός". Γι’ αυτό και θα της φαινόταν παράξενο, επισημαίνει, να παρεμβαίνει καλλιτεχνικά σε μια πρόταση μόνο και μόνο για να την οδηγήσει προς το ασφαλέστερο δυνατό αποτέλεσμα. Η ίδια σαφήνεια υπάρχει όταν τη ρωτώ τι μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά ιδιαίτερο στο θέατρο σήμερα. Δε χρειάζεται χρόνο για να το διατυπώσει.
Διαβάστε Επίσης
"Είναι καθαρή απάντηση για μένα και σημαίνει "προσωπικό”. Σημαίνει ότι πατάει σε μια ανάγκη και μια σύνδεση προσωπική με τον κόσμο, με την πραγματικότητα στην οποία ζούμε". Σε μια εποχή όπου η ανθρώπινη επαφή περνά όλο και συχνότερα μέσα από τις οθόνες, τα κοινωνικά δίκτυα και την τεχνητή νοημοσύνη, βλέπει το θέατρο ως τον χώρο όπου μπορεί να αποκατασταθεί κάτι από αυτή τη σύνδεση. "Μέσα από όλα αυτά που ζούμε ευνουχιζόμαστε και μένουμε άνθρωποι αποστειρωμένοι". Τονίζει συνέχεια τη λέξη "εμπιστοσύνη": στους δημιουργούς, στους συνεργάτες, στον χρόνο, στη διαδικασία, αλλά και στον ίδιο της τον εαυτό. Είναι ο λόγος που δεν αναζητά την ασφάλεια των δοκιμασμένων ονομάτων, αλλά προσκαλεί στο Εθνικό ανθρώπους που δεν έχουν δουλέψει ξανά εκεί, πάντα σε στενή συνεργασία με την αναπληρώτρια καλλιτεχνική διευθύντρια Ιώ Βουλγαράκη και την ομάδα των εργαζομένων του Εθνικού Θεάτρου.
Εμπιστοσύνη στους νέους δημιουργούς και αυθορμητισμός στη διοίκηση
"Η συντριπτική πλειοψηφία των δημιουργών που έχουμε καλέσει για τη νέα σεζόν, που αρχίζει τον Οκτώβριο, έρχονται για πρώτη φορά. Δε με απασχολεί αν κάποιος έχει ήδη περάσει από μεγάλες παραγωγές. Εμπιστοσύνη μου δημιουργεί ο σκηνοθέτης που έχει μια συγκροτημένη σκέψη και πρόταση, είναι ξεκάθαρος στο τι θέλει να κάνει και με ποιον τρόπο θα το κάνει". Δε μιλάει ως διαχειρίστρια ενός οργανισμού ούτε ως άνθρωπος που προσπαθεί να προστατέψει το αξίωμά του. Αντίθετα, επιμένει να αυτοπροσδιορίζεται ως δημιουργός. "Δεν έχω γίνει κάτι άλλο, ούτε θέλω. Μπορεί αυτή η θέση να σε σπρώχνει να συμπεριφέρεσαι διαφορετικά, να αποκτήσεις έναν άλλο τρόπο ύπαρξης. Δε θέλω. Θέλω να κρατήσω τον αυθορμητισμό μου, τον τρόπο μου, τον τρόπο που ντύνομαι, που υπάρχω, που μπαίνω σε έναν χώρο".
Διαβάστε Επίσης
Είναι μια στάση που μοιάζει σχεδόν αντισυμβατική για έναν δημόσιο οργανισμό με το βάρος και την ιστορία του Εθνικού Θεάτρου, που από φέτος θα έχει επτά σκηνές, αφού θα επιστρέψει στη λειτουργία το REX, πλήρως ανακαινισμένο από το υπουργείο Πολιτισμού, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ακόμα και όταν μιλά για τις δυσκολίες της διοίκησης, αποφεύγει το λεξιλόγιο της ισχύος. Περιγράφει έναν τρόπο ηγεσίας που βασίζεται περισσότερο στη συνεργασία παρά στην επιβολή.
"Υπήρξαν στιγμές που θα μπορούσα "να χτυπήσω το χέρι στο τραπέζι”, όπως λένε. Δεν το έκανα. Δεν το θέλω. Αντιστέκομαι σε αυτό. Πιστεύω ότι υπάρχουν άλλοι τρόποι επικοινωνίας με τους εργαζομένους, άλλοι τρόποι να λυθούν τα προβλήματα". Επισημαίνω ότι μια τέτοια στάση συχνά παρεξηγείται, ειδικά όταν προέρχεται από γυναίκα σε θέση εξουσίας. Δε διαφωνεί. "Φυσικά και μπορεί κάποιος να το εκλάβει ως αδυναμία. Εκεί βλέπω το μεγαλύτερο ρίσκο, όχι στις καλλιτεχνικές παραγωγές. Εκεί. Θέλω, όμως, να πιστεύω ότι μια πιο ήπια στάση δε σημαίνει αδυναμία. Το αντίθετο".
Η προστασία της εσωτερικής ισορροπίας και οι επιρροές της ζωής της
Όσο περισσότερο μιλάει, τόσο γίνεται σαφές ότι αυτό που προσπαθεί να προστατέψει δεν είναι η θέση της, αλλά μια εσωτερική ισορροπία. Η κουβέντα παίρνει σχεδόν προσωπική τροπή όταν τη ρωτώ αν ο ενάμισης χρόνος στο Εθνικό την έχει αλλάξει. "Υπάρχει μια τάση να απογοητευτώ για κάποια πράγματα ή για ανθρώπους. Είναι ανθρώπινο. Αλλά δε θέλω να το πάθω. Δε θέλω να αλλοιώσω την έμφυτη χαρά και την εμπιστοσύνη στη ζωή, στον εαυτό μου και στους ανθρώπους γύρω μου". Nομίζω εκεί βρίσκεται ο πραγματικός πυρήνας όσων μου λέει. Όχι τόσο στην καλλιτεχνική πολιτική ούτε στη διοίκηση ενός μεγάλου οργανισμού, αλλά στην προσπάθεια να μη γίνει κυνική επειδή απέκτησε περισσότερη εξουσία.
Τη ρωτώ από πού προέρχεται αυτή η αντοχή. Δεν απαντά μιλώντας για τον εαυτό της. "Σίγουρα έχει να κάνει με τους ανθρώπους στη ζωή μου. Με τους ανθρώπους που έχω δίπλα μου και τους ανθρώπους που είχα. Επιλέγω και με επιλέγουν. Είμαι άνθρωπος που έχει ανάγκη τους ανθρώπους. Με βοηθούν στη σκέψη μου, τη δημιουργία μου, τις αντοχές μου". Μου μιλάει για τον πατέρα της χωρίς να γίνεται συναισθηματική. Αντίθετα, γίνεται πιο ακριβής, περιγράφοντας έναν άνθρωπο που εξακολουθεί να της δείχνει τον δρόμο. "Είναι αρχιτέκτονας. Ελεύθερο πνεύμα. Ήταν ιστιοπλόος. Άνθρωπος του αέρα και της θάλασσας. Τολμηρός. Άκουγε τη φύση και βάδιζε μαζί της. Το ίδιο έκανε και στη δουλειά του, στον τρόπο που έβλεπε την αρχιτεκτονική, τη σχέση της με το τοπίο, με τον άνθρωπο".
Σταματά για μια στιγμή.
"Ακόμα και τώρα μπορεί να μου πει μία μόνο κουβέντα, όταν καταλάβει ότι κάτι με απασχολεί, χωρίς καν να του έχω μιλήσει γι’ αυτό. Το αντιλαμβάνεται αμέσως. "Καλέ, τι φοβάσαι; Πήγαινε”. Αυτό. Μία φράση. Αυτή είναι που δίνει την ώθηση."
"Ακόμα και τώρα μπορεί να μου πει μία μόνο κουβέντα, όταν καταλάβει ότι κάτι με απασχολεί, χωρίς καν να του έχω μιλήσει γι’ αυτό. Το αντιλαμβάνεται αμέσως. "Καλέ, τι φοβάσαι; Πήγαινε”. Αυτό. Μία φράση. Αυτή είναι που δίνει την ώθηση". Ίσως γι’ αυτό, όταν νωρίτερα μιλούσε για το ρίσκο, δεν το αντιμετώπιζε ως ηρωισμό. Το αντιμετώπιζε ως φυσική κατάσταση.
Αναφέρεται με την ίδια τρυφερότητα και στη δεύτερη μητέρα της, τη Βίκυ, άνθρωπο των βιβλίων και των εκδόσεων. "Είχα την τύχη να έχω δύο ανθρώπους που, αντί να με σπρώχνουν να απαντήσω σε οποιοδήποτε κοινωνικό στερεότυπο, με έσπρωχναν να είμαι αυτό που θέλω να είμαι. Εκεί όπου με πάει η επιθυμία μου". Όταν τους είπε ότι θα αναλάβει τη διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου, ο πατέρας της δε στάθηκε στον τίτλο. Της είπε: "Μην ξεχνάς τη δουλειά σου. Δημιουργός είσαι". Χαμογελά, νομίζω, με ένα είδος υπερηφάνειας. "Είναι τεράστιο αυτό. Γιατί μου θυμίζει ότι μετά από όλα αυτά θα επιστρέψω εκεί. Στη σκηνή. Παραστάσεις θα κάνω".
Από το Θέατρο Εμπρός και τη Γαλλία στο όραμα της νέας σεζόν
Η Αργυρώ Χιώτη δε δείχνει να φοβάται την αλλαγή. Αντίθετα, μοιάζει να τη χρειάζεται. "Βαριέμαι εύκολα" παραδέχεται. "Αλλά βαριέμαι μόνο όταν νιώθω ότι ξέρω ήδη τι πρόκειται να συμβεί. Δε βαριέμαι ποτέ όταν κάτι ανοίγει έναν νέο χώρο που δε μου είναι οικείος. Όταν δεν μπορώ να προβλέψω τα πάντα, όταν δεν είναι όλα σε κουτάκια". Συνειδητοποιώ ότι αυτή η φράση περιγράφει ολόκληρη τη διαδρομή της. Στο Θέατρο Εμπρός δε βρέθηκε για σπουδές επειδή είχε αποφασίσει να γίνει ηθοποιός ή σκηνοθέτις.
"Ούτε καν ήξερα τι σημαίνει αυτό. Η Βίκυ με πήγε να δω μια παράσταση. Και δεν είπα "αυτό θέλω να κάνω”. Είπα "εδώ θέλω να είμαι”."
"Ούτε καν ήξερα τι σημαίνει αυτό. Η Βίκυ με πήγε να δω μια παράσταση. Και δεν είπα "αυτό θέλω να κάνω”. Είπα "εδώ θέλω να είμαι”". Δεν επέλεξε ένα επάγγελμα. Αναγνώρισε έναν τόπο στον οποίο ανήκε. Από εκεί και πέρα όλα μοιάζουν να προχώρησαν οργανικά. Το Εμπρός, οι Vasistas, η Γαλλία, οι πρώτες διεθνείς συνεργασίες, η δημιουργία της δικής της θεατρικής γλώσσας. Η παραμονή της στην Προβηγκία αποδεικνύεται καθοριστική. "Μπήκα για μεταπτυχιακό στη δραματουργία και τη σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο της Aix-Marseille. Βούτηξα βαθιά στη γλώσσα, την κουλτούρα τους, στον τρόπο που ζούσαν. Εκεί δημιούργησα την πρώτη μου ομάδα. Εκεί κατάλαβα ότι μπορώ".
Κι όμως, ενώ θα μπορούσε να μείνει, επέστρεψε στην Αθήνα. Διατηρεί μέχρι σήμερα μια ενεργή σχέση με τη Γαλλία, συνεργάζεται συστηματικά με ευρωπαϊκούς οργανισμούς και σχεδιάζει οι επόμενες παραγωγές του Εθνικού Θεάτρου να ταξιδεύουν στο εξωτερικό. Δεν αντιμετωπίζει ποτέ την Ελλάδα και τον κόσμο ως δύο αντίθετους πόλους, αλλά ως δύο διαδρομές που τροφοδοτούν η μία την άλλη.
Ίσως γι’ αυτό αντιδρά σχεδόν ενστικτωδώς κάθε φορά που κάποιος προσπαθεί να την περιορίσει. "Αν ένας άνθρωπος προσπαθήσει να με βάλει σε καλούπι ή να μου υποδείξει πώς πρέπει να ζω, να δημιουργώ ή να υπάρχω, αντιδρώ άσχημα. Έχω ανάγκη να αισθάνομαι ότι εγώ ορίζω τον τρόπο που υπάρχω και τους χώρους που ανοίγω". Μια δημιουργός που δεν κυνηγά την πρωτοπορία για την πρωτοπορία ούτε την ανατροπή ως αυτοσκοπό. Αυτό που αναζητά είναι να παραμένει σε διαρκή εγρήγορση. Να μη βολεύεται στις βεβαιότητες. Να συνεχίζει να εκπλήσσεται η ίδια πριν ζητήσει από το κοινό να εκπλαγεί μαζί της.
Λίγο πριν αποχαιρετιστούμε, της ζητάω έναν τίτλο για τη νέα σεζόν που αρχίζει τον Οκτώβριο. Δεν απαντά με κάποιο σύνθημα.
"Θα ήθελα ο κόσμος να μην ξέρει ποια παράσταση να πρωτοδιαλέξει."
"Θα ήθελα ο κόσμος να μην ξέρει ποια παράσταση να πρωτοδιαλέξει". Δε μιλάει για επιτυχίες, αριθμούς, sold out ή προσωπική δικαίωση. Μιλάει για την περιέργεια του θεατή, την εμπιστοσύνη που θέλει να χτίσει ανάμεσα στο Εθνικό και το κοινό του και για έναν οργανισμό που δε θα φοβάται να εκπλήσσει. Τη ρωτάω αν έναν χρόνο μετά μέσα σε αυτό το γραφείο θα συναντήσω τον ίδιο άνθρωπο. "Το μόνο που φοβάμαι είναι να μην αλλοιωθεί η έμφυτη χαρά και η εμπιστοσύνη μου στη ζωή και στους ανθρώπους. Αν χαθεί αυτό, μετά δε θα μπορώ να υπάρχω όπως επιθυμώ".
Ευχαριστούμε θερμά το Εθνικό Θέατρο για την ευγενική φιλοξενία.
Φωτογραφίες: Βασίλης Μαντάς @v.mantasphotography.
Styling: Ειρήνη Αναστασιάδη @ireneanastasiadi.
Μακιγιάζ-Μαλλιά: Zeta Chetzaki @zeta_chetzaki_mua (D-Tales)
