"Ίσως να μην είστε καταθλιπτικές και χωρίς κίνητρο… Ίσως απλώς να έχετε χαμηλή φεριτίνη", αναφέρει σε ένα βίντεο στο Instagram η Elizabeth Orringo, wellness influencer και οικοδέσποινα του podcast The Wellness Process. Η λεζάντα προτρέπει τους θεατές να σχολιάσουν τη λέξη "Iron" (Σίδηρος) για να λάβουν έναν σύνδεσμο για το Substack της, το οποίο εξηγεί πώς κατάφερε να αυξήσει τη φεριτίνη της από 16 σε 142, κάνοντας το σώμα της "να αισθάνεται σαν καινούργιο". Το βίντεο μετρά 244.000 προβολές και σχεδόν 5.000 σχόλια με τη λέξη "Iron". Τι είναι όμως η φεριτίνη, πώς συνδέεται με τον σίδηρο και γιατί χιλιάδες γυναίκες στο διαδίκτυο ενδιαφέρονται γι' αυτήν;
Η φεριτίνη και ο σίδηρος δεν είναι ταυτόσημες έννοιες, αλλά συνδέονται στενά. "Η φεριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο στο σώμα σας, ενώ ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης στα ερυθρά αιμοσφαίρια που είναι υπεύθυνη για τη μεταφορά οξυγόνου σε ολόκληρο το σώμα", εξηγεί η Pooja Gidwani, παθολόγος και ειδικός σε θέματα μακροζωίας με έδρα το Λος Άντζελες. "Η φεριτίνη είναι ένας από τους καλύτερους δείκτες που διαθέτουμε για να αξιολογήσουμε πόσο σίδηρο αποθηκεύει το σώμα σας, και όχι απλώς πόσος κυκλοφορεί στο αίμα σας μια δεδομένη στιγμή".
Διαβάστε Επίσης
Ο σίδηρος είχε την τιμητική του στον κόσμο της ευεξίας, αλλά η φεριτίνη μόλις τώρα ξεκινά. Αποθηκεύει σίδηρο για μελλοντική χρήση, οπότε όσο λιγότερη διαθέτετε, τόσο μικρότερο απόθεμα σιδήρου έχει το σώμα σας σε στιγμές ανάγκης, όπως κατά την αυξημένη απώλεια αίματος, τα στάδια ανάπτυξης και τη ζωή γενικότερα. "Μου αρέσει να σκέφτομαι τον σίδηρο ορού ως τον τραπεζικό σας λογαριασμό όψεως και τη φεριτίνη ως τον λογαριασμό ταμιευτηρίου σας", λέει η Amanda Kahn, παθολόγος και ειδικός σε θέματα μακροζωίας με έδρα τη Νέα Υόρκη. "Μπορεί να έχετε αρκετά χρήματα για να καλύψετε τα σημερινά έξοδα, ενώ οι αποταμιεύσεις σας εξαντλούνται". Ενώ ο σίδηρος συγκεντρώνει τα φώτα της δημοσιότητας, η Kahn αναφέρει ότι η φεριτίνη συχνά δίνει μια πιο ξεκάθαρη εικόνα των αποθεμάτων σιδήρου του σώματος και μπορεί να εντοπίσει πιο αποτελεσματικά την έλλειψη σιδήρου προτού αυτή εξελιχθεί σε αναιμία και άλλα προβλήματα.
Το "ferritin face" και τα ορατά σημάδια
Ακόμη και χωρίς αιματολογική εξέταση, οι άνθρωποι συχνά αντιλαμβάνονται την έλλειψη σιδήρου μέσω της χαμηλής ενέργειας, της τριχόπτωσης και της κόπωσης, οι οποίες μπορεί επίσης να είναι παρενέργειες της χαμηλής φεριτίνης. Ωστόσο, ένας άλλος δείκτης χαμηλής φερριτίνης που έχει σαρώσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι το "ferritin face" (το πρόσωπο της φεριτίνης).
"Παρόλο που το "ferritin face" δεν αποτελεί αναγνωρισμένη ιατρική πάθηση, η ευρύτερη σύνδεση μεταξύ της κατάστασης του σιδήρου, της ενέργειας και της γενικότερης ευεξίας αξίζει να γίνει κατανοητή", εξηγεί η Kahn. "Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν εισαγάγει όρους όπως το "ferritin face", φέρνοντας στο προσκήνιο τη σχέση μεταξύ των αποθεμάτων σιδήρου, της ενέργειας και της εμφάνισης".
Σύμφωνα με την Google Search, οι αναζητήσεις για το "ferritin face" είναι αυξημένες κατά 450% τους τελευταίους τρεις μήνες και κατά 5.000% σε ετήσια βάση. Το "ferritin face" αναφέρεται στα πιο ορατά χαρακτηριστικά της χαμηλής φερριτίνης, όπως το χλωμό δέρμα, οι μαύροι κύκλοι κάτω από τα μάτια και το πρήξιμο ως αποτέλεσμα φλεγμονής. Σε ένα τοπίο ομορφιάς όπου η πλαστική χειρουργική αποτελεί συχνά την πρώτη γραμμή άμυνας, το "ferritin face" προσφέρει μια άλλη εξήγηση που η πλαστική χειρουργική δεν μπορεί να διορθώσει. "Όταν ο σίδηρος βρίσκεται σε ανεπάρκεια, το σώμα υποβαθμίζει τις ανάγκες του δέρματος και των μαλλιών και ανακατευθύνει τον σίδηρο για να υποστηρίξει τα ζωτικά όργανα, γι' αυτό και το πρόβλημα εμφανίζεται πρώτα ορατά", λέει η Tiffany Lester, γενική ιατρός και ιατρική διευθύντρια υγείας γυναικών στην Function.
Το γεγονός ότι έχετε σκούρους κύκλους ή δείχνετε χλωμές δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχετε χαμηλή φεριτίνη—και το αντίστροφο· κάποιος που δεν εμφανίζει "ferritin face" μπορεί εξακολουθεί να έχει χαμηλή φερριτίνη. Το πρώτο βήμα είναι ένα σύνολο αιματολογικών εξετάσεων που καλύπτει τόσο τα επίπεδα σιδήρου όσο και φερριτίνης, καθώς τα πρώτα μπορεί να είναι φυσιολογικά ενώ η φεριτίνη είναι χαμηλή. "Αν τα επίπεδα σιδήρου σας φαίνονται φυσιολογικά, αλλά έχετε χαμηλή φεριτίνη, αυτό σημαίνει ότι το σώμα σας μπορεί μεν να διαθέτει επαρκή ποσότητα κυκλοφορούντος σιδήρου για να καλύψει τις άμεσες ανάγκες του, αλλά τα αποθηκευμένα αποθέματά του έχουν εξαντληθεί", επισημαίνει η Gidwani.
Διαβάστε Επίσης
Ποια είναι τα "ιδανικά" επίπεδα;
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα εργαστήρια συχνά έχουν διαφορετικά ιδανικά εύρη για τα επίπεδα φερριτίνης, και ένα "υγιές" επίπεδο φερριτίνης μπορεί να είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ακριβώς. "Τα εύρη αναφοράς αντικατοπτρίζουν έναν πληθυσμιακό μέσο όρο, όχι τη δική σας βέλτιστη βάση αναφοράς", εξηγεί η Lester. Αυτό σημαίνει ότι ένα επαρκές επίπεδο για εσάς μπορεί να μην είναι φυσιολογικό για κάποιον άλλο. "Ένα εργαστήριο μπορεί να πει σε μια γυναίκα ότι μια τιμή φερριτίνης 16 νανογραμμαρίων ανά λίτρο είναι "φυσιολογική", ενώ μια άλλη γυναίκα έχει φεριτίνη 100 νανογραμμαρίων ανά λίτρο και θεωρείται επίσης φυσιολογική. Συχνά αναρωτιέμαι, "Πώς είναι δυνατόν οι γυναίκες να αισθάνονται το ίδιο σε ένα τόσο ευρύ φάσμα;"", λέει η Kahn.
Οι γιατροί συμφωνούν ότι η φεριτίνη κάτω από 15 νανογραμμάρια ανά χιλιοστόλιτρο και ο σίδηρος κάτω από 30 νανογραμμάρια ανά χιλιοστόλιτρο υποδεικνύουν έλλειψη. Ωστόσο, η Kahn επισημαίνει ότι τα επίπεδα φεριτίνης που είναι υπερβολικά υψηλά δεν είναι επίσης καλά. "Δίνω επίσης μεγάλη προσοχή σε γυναίκες με φεριτίνη μεταξύ 30 και 50 νανογραμμαρίων ανά λίτρο, ιδιαίτερα όταν βιώνουν κόπωση, δυσανεξία στην άσκηση ή τριχόπτωση", αναφέρει. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα επίπεδα στην κλίμακα του 100 είναι ανθυγιεινά. "Τα εύρη αναφοράς αντικατοπτρίζουν έναν πληθυσμιακό μέσο όρο, όχι τη βέλτιστη βάση αναφοράς σας", προσθέτει η Lester.
Πώς να βελτιώσετε τα επίπεδα φερριτίνης σας
Δεν υπάρχει μια ενιαία προσέγγιση για όλους όσον αφορά τη βελτίωση των επιπέδων φεριτίνης, αλλά μπορείτε να ακολουθήσετε το ίδιο πρωτόκολλο που θα χρησιμοποιούσατε για την αύξηση του σιδήρου και της φερριτίνης, δεδομένου ότι περισσότερος σίδηρος σημαίνει περισσότερο απόθεμα για τη φεριτίνη. Δεν μπορείτε πάντα να εντοπίσετε με ακρίβεια τις αιτίες της έλλειψης, αλλά το καλύτερο σημείο εκκίνησης είναι η διατροφή. "Η διατροφή θεωρείται συχνά ως η κύρια αιτία, αλλά η απώλεια αίματος λόγω εμμηνόρροιας, η γαστρεντερική απώλεια αίματος και η μειωμένη απορρόφηση αποτελούν σημαντικές παραμέτρους", σημειώνει η Gidwani. Ιστορικά, οι καλύτερες πηγές σιδήρου στη διατροφή είναι οι ζωικές πηγές, όπως το κόκκινο κρέας, το οποίο περιέχει αιμικό σίδηρο που απορροφάται γενικά πιο αποτελεσματικά από τον μη αιμικό σίδηρο που βρίσκεται σε φυτικές τροφές όπως οι φακές, τα φασόλια και το σπανάκι, προσθέτει η Gidwani. "Ο συνδυασμός φυτικών πηγών σιδήρου με βιταμίνη C, όπως τα εσπεριδοειδή ή οι πιπεριές, μπορεί να βελτιώσει την απορρόφηση".
Οι καθημερινές συνήθειες παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, εξηγεί η Lester. Ο πρωινός καφές ή το τσάι σας μαζί με το πρωινό ενδέχεται να επηρεάζουν τα επίπεδα σιδήρου και φερριτίνης σας. "Η καφεΐνη εμποδίζει την απορρόφηση του σιδήρου από τις πλούσιες σε σίδηρο τροφές που καταναλώνουμε", προσθέτει. Σκεφτείτε να απολαμβάνετε την πρωινή σας καφεΐνη μία ή δύο ώρες πριν ή μετά το γεύμα σας.
Το ίδιο ισχύει και για τα συμπληρώματα—οι ειδικοί συνιστούν να αποφεύγετε την κατανάλωση καφεΐνης όταν παίρνετε συμπλήρωμα σιδήρου. "Ο σίδηρος από το στόμα είναι συνήθως η πρώτη θεραπεία, και η δοσολογία κάθε δεύτερη μέρα μπορεί να βελτιώσει την απορρόφηση και μερικές φορές την ανοχή", λέει η Gidwani. "Ο ενδοφλέβιος σίδηρος (IV) μπορεί να είναι κατάλληλος όταν ο από στόματος σίδηρος δεν γίνεται ανεκτός, δεν είναι αποτελεσματικός ή η απορρόφησή του είναι διαταραγμένη". Οι ειδικοί συνιστούν επίσης τον συνδυασμό ενός συμπληρώματος σιδήρου με ένα συμπλήρωμα βιταμίνης C, παρόμοια με τους προαναφερθέντες διατροφικούς συνδυασμούς, επειδή η βιταμίνη C βοηθά στην απορρόφηση του σιδήρου.
Εάν η φεριτίνη παραμένει χαμηλή παρά τη σταθερή λήψη συμπληρωμάτων, ίσως αξίζει να διερευνήσετε γιατί ο σίδηρος δεν απορροφάται. Συνηθισμένοι "ένοχοι" είναι παθήσεις του εντέρου, όπως η κοιλιοκάκη, η αυτοάνοση γαστρίτιδα, η SIBO και το Σύνδρομο Ευερέθιστου Εντέρου (IBS), καθώς όλες παρεμβαίνουν στην απορρόφηση του σιδήρου. Ακόμη και τα χαμηλά επίπεδα οξέων στο στομάχι μπορούν να επηρεάσουν την απορρόφηση.
Το να περηφανεύεστε για τους followers σας στο TikTok μπορεί να μην είναι η πιο κοινωνικά αποδεκτή ενέργεια, αλλά το να καυχιέστε για τα επίπεδα φεριτίνης σας σίγουρα είναι. Ωστόσο, το περισσότερο δεν είναι πάντα καλύτερο. "Υπενθυμίζω πάντα στους ασθενείς μου ότι πρέπει να εξετάζουμε ολόκληρη τη φυσιολογική εικόνα, και υπάρχει επίσης μια ουσιαστική διαφορά μεταξύ της θεραπείας μιας γνήσιας ανεπάρκειας και της απλής προσπάθειας να ωθήσουμε μια εργαστηριακή τιμή υψηλότερα", τονίζει η Kahn. "Η φιλοσοφία μου είναι ότι οι εργαστηριακές τιμές θα πρέπει να ερμηνεύονται στο πλαίσιο του ατόμου, και όχι απλώς με βάση το αν ένας αριθμός εμπίπτει σε ένα "φυσιολογικό" εύρος αναφοράς", προσθέτει. "Ο στόχος δεν είναι να κυνηγάμε έναν τέλειο αριθμό φεριτίνης. Είναι να εντοπίζουμε τις ελλείψεις, να κατανοούμε γιατί συμβαίνουν και να βοηθάμε τις γυναίκες να αισθάνονται και να λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο".
Εσείς έχετε ελέγξει πρόσφατα τα επίπεδα της φεριτίνης σας ή έχετε παρατηρήσει συμπτώματα που μπορεί να σχετίζονται με τα αποθέματα σιδήρου στον οργανισμό σας;
Από την Katie Intner
ΠΗΓΗ: Harper's Bazaar US
