Οι θερμοκρασίες στο Παρίσι άγγιξαν τους 38°C αυτή την εβδομάδα, μια αποπνικτική υπενθύμιση ότι ο κόσμος έξω από τα salons της υψηλής ραπτικής βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα εύθραυστη κατάσταση. Τι θα μπορούσαν, λοιπόν, να προσφέρουν τέσσερις ημέρες επιδείξεων haute couture ως καθρέφτης της ταραχώδους εποχής στην οποία ζούμε;
Η αναζήτηση απαντήσεων μέσα από συλλογές που δημιουργούνται αποκλειστικά για τον διαρκώς αυξανόμενο αριθμό των δισεκατομμυριούχων του κόσμου είναι, από τη φύση της, ένα παράδοξο εγχείρημα. Κι όμως, ακριβώς επειδή αυτά τα ρούχα κατασκευάζονται από εξαιρετικά εξειδικευμένους τεχνίτες —τις περίφημες petites mains, όπως αποκαλούνται στο Παρίσι— που αφιερώνουν εκατοντάδες, ακόμη και χιλιάδες ώρες σε ένα και μόνο ένδυμα, η υψηλή ραπτική αποκτά μια ξεχωριστή σημασία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί η αισθητική της να γίνεται ολοένα και πιο εκκεντρική, ίσως ακόμη και να μοιάζει προϊόν αλγορίθμου, όμως η ύπαρξή της εξακολουθεί να βασίζεται σε κάτι βαθιά ανθρώπινο: στη γνώση που μεταδίδεται από χέρι σε χέρι και από γενιά σε γενιά.
Αυτή τη σεζόν, οι σχεδιαστές έμοιαζαν αποφασισμένοι να παρουσιάσουν αυτή τη γνώση μέσα από το παιχνίδι. Παιδικές στολές μεταμφιέσεων, παραμύθια, τέρατα και φανταστικά πλάσματα κατέκλυσαν τις συλλογές, οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις έφτασαν να θυμίζουν μια εκδοχή της couture για το Halloween. Καθ' όλη τη διάρκεια της εβδομάδας επικρατούσε μια διάθεση ανεμελιάς και εξωστρέφειας που σπάνια συναντά κανείς στον παραδοσιακά ευλαβικό κόσμο της couture. Το κυρίαρχο συναίσθημα δεν ήταν η εκλέπτυνση, αλλά η μεταμόρφωση· η υψηλή ραπτική αντιμετωπίστηκε λιγότερο ως η απόλυτη έκφραση της τέχνης της ραπτικής και περισσότερο ως ένα ριζοσπαστικό, τρισδιάστατο πείραμα ιδεών.
Στη Chanel εμφανίστηκαν σκιάχτρα και ηρωίδες παραμυθιών· στον Dior βεντάλιες που θύμιζαν ουρές παγωνιών· στον Schiaparelli πλάσματα της αβύσσου· στον Robert Wun μπαλόνια και λούτρινα αρκουδάκια· ενώ στον Jean Paul Gaultier καταρράκτες από τούλι ξεχύνονταν σαν νεροτσουλήθρες. Κάποιες δημιουργίες έμοιαζαν με ρούχα, άλλες με γλυπτά και ορισμένες έδιναν την εντύπωση ότι θα χρειάζονταν ψυγείο-φορτηγό αντί για λιμουζίνα για να μεταφερθούν.
Στη Chanel, η επιστροφή στην παιδική ηλικία ήταν κυριολεκτική. Για τη δεύτερη συλλογή υψηλής ραπτικής του στον οίκο, ο Matthieu Blazy άντλησε έμπνευση από έναν τόμο παραμυθιών ενός αιώνα που ανήκε στην Gabrielle Chanel. Η Χρυσομαλλούσα, ο Παπουτσωμένος Γάτος και το Ασχημόπαπο μεταφράστηκαν σε τσάντες σε σχήμα αρκούδας, μια εκλεκτική συλλογή από κουμπιά, κεντημένες οργάντζες και ρούχα που άγγιζαν τον κόσμο της φαντασίας χωρίς να απομακρύνονται ολοκληρωτικά από τις γυναίκες που προορίζονται να τα φορέσουν. Το αποτέλεσμα δεν ήταν παιδικό, αλλά μαγευτικό: μια γκαρνταρόμπα ενηλίκων εμποτισμένη με την παράλογη ελευθερία του παραμυθιού που διαβάζεται πριν από τον ύπνο.
Ο Robert Wun ακολούθησε μια αντίστοιχη κατεύθυνση, μέσα όμως από μια αισθητική με σαφώς πιο camp χαρακτήρα. Η συλλογή του, με τίτλο Childsplay, μετέτρεψε γνώριμα σύμβολα και αντικείμενα της βρεφικής ηλικίας σε γεωμετρικά βραδινά φορέματα, αξεσουάρ με λούτρινα αρκουδάκια και εμφανίσεις πλαισιωμένες από γιγαντιαία μπαλόνια. Στον Schiaparelli, την ίδια στιγμή, ο Daniel Roseberry καταδύθηκε στα βάθη του ωκεανού. Φώτα ενσωματωμένα στα ρούχα δημιουργούσαν ένα εφέ φωτισμού που θυμίζει περισσότερο παιδικά αθλητικά παπούτσια, ενώ η σιλικόνη και το λάτεξ μεταμορφώνονταν σε δέρματα, λέπια και πλοκάμια, μεταμορφώνοντας το σώμα σε μια υδάτινη, σχεδόν εξωγήινη μορφή. Δεν επρόκειτο απλώς για φορέματα διακοσμημένα με σουρεαλιστικά μοτίβα· αντιμετώπιζαν την υψηλή ραπτική ως μια άσκηση επαναπροσδιορισμού της ανθρώπινης ανατομίας, υπονοώντας ότι η απόλυτη πολυτέλεια είναι η υπέρβαση των βιολογικών ορίων του ανθρώπινου σώματος.
Το ντεμπούτο του Duran Lantink στην couture για τον Jean Paul Gaultier ώθησε το σώμα προς εξίσου υπερβολικές, σχεδόν καρτουνίστικες μορφές. Φορέματα είχαν περιστραφεί στο πλάι, σωληνωτές φούστες προεξείχαν από το σώμα, οι κορμοί έμοιαζαν παραμορφωμένοι και κατασκευές με τεράστιο άνοιγμα, σαν φτερά, ανάγκασαν το κοινό να μετακινηθεί στις άκρες του salon. Οι σχεδιαστικές αυτές επιλογές ήταν σκόπιμα παράδοξες, όμως πίσω τους κρυβόταν μια τεχνική δεξιοτεχνία που προκαλούσε δέος: φτερά από τον Maison Février, κεντήματα που παρέπεμπαν στο κρεβάτι της Μαρίας Αντουανέτας στις Βερσαλλίες και η μηχανική που απαιτείται ώστε τα ρούχα να συμπεριφέρονται σαν η βαρύτητα να αποτελεί απλώς μια υπόνοια. Ήταν μια πρόκληση απολύτως εναρμονισμένη με την παράδοση του Gaultier —άλλωστε δημιουργούσε "meme couture" πολύ πριν από την εποχή του διαδικτύου— αλλά και μια υπενθύμιση ότι ακόμη και ένα αστείο στην couture απαιτεί εξαιρετική σοβαρότητα για να υλοποιηθεί.
Διαβάστε Επίσης
Οι Ινδοί σχεδιαστές Rahul Mishra και Manish Malhotra έδειξαν πώς ένας θεσμός που εξακολουθεί να θεωρείται κατεξοχήν παριζιάνικος ανανεώνεται μέσα από νέες φωνές, διαφορετικές παραδόσεις και κέντρα δημιουργίας που βρίσκονται πέρα από τα σύνορα της Γαλλίας.
Ο Rahul Mishra στράφηκε στις τοιχογραφίες και τα γλυπτά των σπηλαίων Ajanta στην Ινδία, ορισμένα από τα οποία χρονολογούνται περισσότερο από δύο χιλιετίες πριν, δημιουργώντας κατασκευές τόσο περίτεχνες ώστε αρκετές χρειάζονταν τη βοήθεια περισσότερων από ενός ανθρώπων για να στηριχθούν. Οι σιλουέτες του Manish Malhotra, που αψηφούσαν τη βαρύτητα, ξεδιπλώνονταν σαν παγώνια, καλυμμένες με το χειροποίητο κέντημα και τις διακοσμητικές τεχνικές που εδώ και δεκαετίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής βιομηχανίας πολυτελείας.
Ιστορικά, οι ευρωπαϊκοί οίκοι ωφελήθηκαν περισσότερο από αυτή τη συμβολή απ' όσο της απέδωσαν ποτέ την πρέπουσα αναγνώριση. Αυτή τη σεζόν, όμως, η Ινδία δεν λειτουργούσε απλώς ως το αόρατο εργαστήριο πίσω από τη φαντασία του Παρισιού· ήταν ολοένα και πιο παρούσα ως συνδιαμορφωτής της οπτικής γλώσσας της υψηλής ραπτικής. Και ο Dior στράφηκε προς την Ινδία μέσα από τον δημιουργικό διάλογο του Jonathan Anderson με την 84χρονη Αμερικανίδα γλύπτρια Lynda Benglis, της οποίας η μακρόχρονη σχέση με το Ahmedabad επηρέασε τη συλλογή. Για τους Mishra, Malhotra και Anderson, ο διάκοσμος δεν λειτουργούσε απλώς ως διακοσμητική υπερβολή. Μετατράπηκε σε καταγραφή μιας πολιτισμικής ανταλλαγής — μιας ανταλλαγής που αναπόφευκτα θέτει ερωτήματα για το ποιος υπογράφει τη δημιουργία, ποιος εκτελεί τη χειρωνακτική εργασία και ποιο όνομα καταλήγει τελικά στην ετικέτα.
Οι επικριτές θα μπορούσαν εύκολα να απορρίψουν όλα αυτά ως meme couture, ως τεχνάσματα σχεδιασμένα για να γίνουν viral στα social media ή ακόμη και ως αποκριάτικες στολές για τους υπερπλούσιους. Όμως, η επιδίωξη του θεάματος δεν είναι κάτι καινούργιο για τη μόδα. Αυτό που έχει αλλάξει είναι ποιοι απαρτίζουν πλέον το κοινό στο οποίο απευθύνεται αυτό το θέαμα, αλλά και πόσο ορατή έχει γίνει η παρουσία του. Παρατηρώντας τους καλεσμένους στις πρώτες σειρές των επιδείξεων, γίνεται σαφές ότι οι σημερινοί πελάτες της υψηλής ραπτικής αναζητούν larger-than-life δημιουργίες. Κάποιοι φτάνουν στις επιδείξεις συνοδευόμενοι από τη δική τους ομάδα φωτογράφων ή βιντεογράφων. Οι περισσότεροι είναι διατεθειμένοι να επενδύσουν σημαντικά ποσά για να εξασφαλίσουν την παρουσία τους σε κορυφαία κοσμικά και fashion γεγονότα, όπως το Met Gala. Έχουν περάσει οι εποχές που οι πελάτισσες της couture ήταν απλώς κυρίες της υψηλής κοινωνίας που εκτιμούσαν τη διακριτικότητα. Σήμερα είναι influencers και micro-celebrities, εξίσου πιθανό να δημιουργούν περιεχόμενο στο TikTok όσο και να παραθέτουν ένα gala dinner.
Υπό αυτό το πρίσμα, η παιχνιδιάρικη διάθεση που χαρακτήρισε τις συλλογές μοιάζει περισσότερο με μια εύστοχη αλληγορία για τη σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα. Σε έναν κόσμο όπου συνυπάρχουν τρισεκατομμυριούχοι και καύσωνες που προκαλούνται από την κλιματική κρίση, τα λούτρινα αρκουδάκια, τα μπαλόνια και τα φωτιζόμενα ρούχα υπενθυμίζουν ότι η couture είναι ταυτόχρονα μια παιδική χαρά για τους υπερπλούσιους και ένα πρόγραμμα με κινούμενα σχέδια που μεταδίδεται σε όλους όσοι την παρακολουθούν από το σπίτι.
Ωστόσο, η θεατρικότητα ήταν μόνο η μία όψη της ιστορίας. Αυτή ήταν επίσης μια σεζόν με πρωτοφανή έμφαση στο σώμα, φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις να το επανασχεδιάζει ή να το ενισχύει τεχνητά. Στον Jean Paul Gaultier, ένας ανδρικός κορμός έμοιαζε παραμορφωμένος, σαν να είχε "γλιστρήσει" πάνω του ένα φίλτρο του Facetune. Ο οίκος Standing Ground συνεργάστηκε με τον θρυλικό δημιουργό κορσέδων Mr. Pearl για να παρουσιάσει άκαμπτες κατασκευές που αναδιαμόρφωναν τη μέση και τον θώρακα. Ο Schiaparelli παρουσίασε στήθη από σιλικόνη και "δεύτερα δέρματα", ενώ ο Robert Wun πρότεινε μια έντονα φούξια κοιλιακή γράμμωση έξι σημείων (six-pack). Παρότι όλα αυτά μαρτυρούν, ως έναν βαθμό, μια υποχώρηση της πολυφωνίας στα σώματα που επιλέγονται για τις πασαρέλες —με αξιοσημείωτη εξαίρεση την Alva Claire, η οποία περπάτησε για τον Balenciaga—, αντικατοπτρίζουν κυρίως τη μόδα στην εποχή των GLP-1. Η δική μου παρατήρηση ήταν ότι οι πελάτες της υψηλής ραπτικής δεν υπήρξαν ποτέ πιο αδύνατοι, με ορισμένους να έχουν καταφύγει και σε φαρμακευτικές αγωγές απώλειας βάρους. Είναι μια παράδοξη εξέλιξη, αν αναλογιστεί κανείς ότι το κατεξοχήν πλεονέκτημα της couture —το κατά παραγγελία ένδυμα που, θεωρητικά, μπορεί να προσαρμοστεί σε κάθε σώμα— εξακολουθεί να προβάλλεται μέσα από ένα ιδιαίτερα ομοιογενές πρότυπο σώματος.
Μόνο λίγοι σχεδιαστές πρότειναν μια διαφορετική προσέγγιση, βασισμένη στη γενναιοδωρία και όχι στον έλεγχο. Η Julie de Libran παρουσίασε ρούχα με την άνεση και τον αισθησιασμό μιας γυναίκας που ντύνεται πρωτίστως για τον εαυτό της. Στον Armani Privé, τα ταγέρ με παντελόνι, εμπνευσμένα από το στιλ της Katharine Hepburn, λειτουργούσαν ως μια πιο χαλαρή αντιπαραβολή στις χαρακτηριστικές, πλούσια διακοσμημένες δημιουργίες του οίκου. Στη Chanel, οι tailored σιλουέτες του Matthieu Blazy ήταν πιο τετράγωνες και άνετες, ενώ τα κεντημένα φορέματα δημιουργούσαν χώρο γύρω από το σώμα αντί να το περιορίζουν. Στον Dior, ο Jonathan Anderson απάλυνε τη χαρακτηριστική κλεψύδρα του Bar jacket, παρουσιάζοντας εκδοχές με γιακά-σάλι, αέρινα μεταξωτά πουκάμισα και παντελόνια tuxedo.
Το ερώτημα που διαχρονικά συνοδεύει τη μόδα επανέρχεται: τα ρούχα οφείλουν να αντανακλούν απλώς τις αξίες και τις αγωνίες της εποχής τους ή μπορούν να προτείνουν διαφορετικούς τρόπους να φανταστούμε την ομορφιά και να κατοικήσουμε στο σώμα μας; Οι δημιουργίες που έγιναν περισσότερο viral αυτή τη σεζόν ήταν εκείνες που παραμόρφωναν, διόγκωναν ή έκρυβαν τη σιλουέτα. Οι πιο ουσιαστικές, όμως, έκαναν κάτι πολύ πιο διακριτικό: άφηναν χώρο σε εκείνον που τις φορούσε.
Ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται και η πραγματική σημασία της υψηλής ραπτικής σήμερα. Όχι ότι μπορεί να δώσει απαντήσεις σε έναν κόσμο που βρίσκεται σε κρίση, ούτε οι φαντασιώσεις της μπορούν να αποκοπούν από τον πλούτο που τις χρηματοδοτεί, αλλά στο ότι εξακολουθεί να διαφυλάσσει τη δυνατότητα να δημιουργείται κάτι αργά, με εξαιρετική δεξιοτεχνία και αποκλειστικά από ανθρώπινα χέρια. Σε μια εποχή όπου οι εικόνες παράγονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και τα σώματα μπορούν να μεταμορφωθούν με ένα άγγιγμα στην οθόνη, το μεγαλύτερο επίτευγμα της υψηλής ραπτικής δεν είναι ότι μοιάζει άπιαστη. Είναι ότι παραμένει βαθιά ανθρώπινη.
Από την Osman Ahmed | Πηγή: Harper's Bazaar US
